महालक्ष्मी

महालक्ष्मी आवाहनाचा दिवस. घरची महालक्ष्मी साजरी होऊन थटून तयार. आवाहन करायला सज्ज. सोबत तिच्या नवरा, मुलं, सुना, नातवंड सगळेच. गोकुळात समाधानी ती. अहेवपणाचे लेण लेऊन सज्ज ती. ठसठशीत मळवट भरल्यासारखे गोल कुंकवाचे रिंगण कपाळावर. थकवा आहेच तिला थोडा आजही. आजच काय. गेल्या वर्षांपासून वाढतच जाणारा थकवा. पण वर्षातला सगळ्यात मोठा सण. महालक्ष्मी जेऊ घातल्याशिवाय चैन कसे पडावे. तशाही परिस्थितीत प्रसन्न मुद्रा. सण पार पाडण्याची जिद्द. कोथळ्यात गहू, ज्वारी भरून तयार. मखर तयार. चौक तयार. कोथळ्यांना साडी नेसवून तयार. पिलवंड तयार. पावले काढून तयार. मुखवटे परातीत घालून तयार. पूजेची तयारी तयार. तिने सूनांसोबत लक्ष्मी चे आवाहन केले. हळद कुंकू वाहिले. उखाणे घेतले. ती या घरची लक्ष्मी. आज महालक्ष्मी चे आवाहन.

महालक्ष्मी जेवायचा दिवस. घरच्या महालक्ष्मी ची तब्बेत खालीवर. श्वास थोडा थोडा. जीव थोडा थोडा. घर लेकी बाळी, मुलं, सुना, नातवंड यांनी भरलेले. सगळ्यांची लगबग. सुनांचा सोवळ्यात स्वयंपाक चालू. पुरुष मंडळींची पूजेची तयारी. तिचा जीवन साथी. तिच्यासोबत हातात हात धरून. होणार. आजची जेवणं सुरळीत पार पडणार. तिने आज काहीच खाल्लेले नाही. पाण्याचा घोट पण नाही. कुठल्याशा शक्तीला तिची विनवणी चालू. होणार. यथासांग कुलाचार होणार. ती खुणेने विचारत आहे. कुठपर्यंत आले. होतच आले. आता पुरण वरण तयार. खीर कानवला तयार. कढी आमटी तयार. पापड भजी तयार. सोळा भाज्या पाच कोशिंबिरी तयार. बस होतच आले. नैवेद्याची पानं घेतली वाढायला. पूजेची तयारी कुठवर. वस्त्रमाळा तयार. दुर्वा फुले तयार. वाती फुलवाती तयार. पूजेला सुरुवात. आरती. नैवेद्य. 

तिचा जीव अजून थोडा थोडा. बोलायची शक्ती थकलेली. खुणेने विचारणा. सवाष्ण बसली का जेवायला. होणार. यथासांग कुलोपचार होणार. सर्व घरदार मनाने तिच्यासोबत. पण तिच्या निग्रहामुळे देहाने कुलोपचार पार पाडण्यात. सवाश्ण आली. पान सजले. रांगोळी सजली. गोविंद विडा, दक्षिणा ठेवली गेली. गजरा. ओटी. पद्धतशीर. तिच्या इतमामात साजेल असे. ती या घरची लक्ष्मी. आज महालक्ष्मी चा महानैवेद्य. 

महालक्ष्मी विसर्जनाचा दिवस. पटापट गाठी घेतल्या. हळद कुंकू वाहिले. सगळे घरदार, गणगोत तिच्या भोवती. ती तृप्त. तिची प्रवासाची तयारी पूर्ण झालेली. आता मात्र तिची लगबग. आता घाई करायला हवी. आता थांबून चालणार नाही. तिच्या पुण्याई च्या जोरावर त्या शक्तीने थांबवून ठेवलेले घटिका पात्र भरत आले आता. त्या अनामिक शक्ती ला तिचा शेवटचा दंडवत. सगळ्या गोताला प्रेम, आशीर्वाद, दंडवत. दारात आलेल्या अतिथी ला अजून किती ताटकळत ठेवणार. अतिथी देवो भव. यावेळेस तर अतिथी साक्षात...!!! 

काल पासून अन्न पाणी त्यागलेल्या तिने अखेरचा श्वास सोडला. त्या अतिथी च्या शक्तीत ती एकरूप झाली. घरची लक्ष्मी महालक्ष्मी मध्ये विलीन झाली. विसर्जित झाली. तिच्या मनाप्रमाणे यथायोग्य कुळाचार झाला. समाधान पावली ती. भरून पावली. अहेवपणी चुडा मळवट भरून निघाली ती. ती या घरची महालक्ष्मी. आज महालक्ष्मी विसर्जनाचा दिवस. घरचे सर्व या महालक्ष्मी च्या चरणी नतमस्तक!!!!!

"अ"लक का लक

मनाच्या तळाशी काहीतरी ढवळून निघत. आणि मग ते कागदावर उतरतं. ते खरं लिखाण. ते भिडत समोरच्याला जाऊन. ते कागदावर उतरताना कधी, कसं, काय रूप घेऊन व्यक्त होईल याची लिहिणाऱ्या व्यक्तीला शेवटचा शब्द लिहून होई पर्यंत शाश्वती नसते. इतकं साधं सरळ सोप असावं. 

आर्त आणि हेलावून टाकणारे काहीतरी हमखास कवितेचे रूप घेऊन येते. पक्की बांधणी असलेले विचार लेखाच्या स्वरूपात येतात. कधी खूप मोठी गोष्ट लिहाविशी वाटते. सुरू होते, होते पण एका भागात संपतच नाही. त्यातल्या पात्रांशी आपण समरस व्हायला लागतो. आपसूक त्याचे एकामागे एक भाग लिहिले जातात. आणि दीर्घकथा होते. लेखणी वर प्रभुत्व मिळाले, कमीत कमी शब्दात अचूक आणि मोठा आशय पोचविण्याची कला अवगत झाली की मग अलक जमून येते. हे सगळे इतके सहज सोपे नैसर्गिक असावे. ओढून ताणून अट्टाहासाने लिहिलेले वाचकाच्या मनाचा ठाव नाही घेऊ शकत. सुगरणीने लोणचे पण घालून बघावे आणि घरी पिझ्झा पण करून बघावा. तसे लेखकाने सर्व लेखन प्रकार हाताळून बघावेत. पण त्यात सहजता असावी. जशी कवितेत गेयता असावी तशी लेखातही लय असावी. ती येते फक्त सातत्य टिकवल्याने. 

रोज जगा. रोज अनुभव घ्या. रोज लिहा. लिहिलेले किमान शंभर वेळा स्वतः वाचा. काना, मात्रा, वेलांटी, व्याकरण, शब्द रचना. आणि मग पूर्ण चिरफाड स्वतः केल्यावर मग इतरांना वाचायला द्या. आपण घराबाहेर पडताना आरशात मागून पुढून बघतोच ना. तसेच असते हे. उगाच सगळी घाई गडबड लिखाणात चांगली नाहीच पण वाचायला देताना तर अजिबातच नाही. 

लिखाणाचा मूळ गाभा दोन भागात असतो. एक आपल्याला आलेले अनुभव. आणि एक म्हणजे आपण वाचलेली पुस्तके. या दोन्हींची छाप आपोआप आपल्या लिखाणात पडते. ती तशीच पडू द्यावी.  बरेच लिहिणारे शून्य वाचन करतात. ही खूप आश्चर्यकारक गोष्ट आहे. दुसरे म्हणजे विषयाचे वैविध्य. त्यासाठी स्वतः ला कष्ट करून तसे अनुभव गाठीशी घ्यायला लागतात. मग ते आपसूक उतरतात लेखणीतून. आणि मग अशा वैविध्यपूर्ण लिखाणाला स्त्री, पुरुष, लहान थोर सर्व वयोगटातला वाचकवर्ग आपसूक मिळतो. 

सगळे मोठ्या मोठ्या भाग वाल्या दीर्घ कथा लिहितात तर आपण पण तेच केले पाहिजे असे नाही. सगळे अलक लिहितात म्हणून आपण लिहिले पाहिजे असे नाही. आपले विचार मुक्तछंद उतरू द्यावे एका लयीत. आपल्या ठसक्यात, आपल्या बाजात, आपल्या शब्दात. असे लेख चोरता येत नाहीत. कारण त्यावर आपल्या शैली चा कॉपीराइट असतो. जसे कौस्तुभ केळकर यांचे लेख. पहिल्या वाक्यात कळून जाते हेच ते नगरवाला. छोटी छोटी वाक्य आणि नावीन्यपूर्ण विशेषण वापरलेली. मग खाली नाव लिहा नाहीतर नका लिहू छाप पहिल्या वाक्यात त्यांनी सोडलेली असते. तीच तऱ्हा सोळा डबे वाल्या म्हाळसा कांत यांची. पहिल्या वाक्यात कळते हे प्रशांत कुलकर्णी.

अशी शैली निर्माण करायला खूप चिकाटी लागते. सातत्य लागते. शब्द संपदा. आणि लागतो तो सरस्वती चा वरदहस्त. या साहित्य दिंडीचे आपण सर्वच वारकरी. कोणाला नावे ठेवण्याचा हेतू नाही. मी कोणी लेखक पण नाही. पण वाचक म्हणून काय वाचायला आवडेल याचा अभ्यास पक्का असलेली एक वाचक म्हणून थोडे लिहिले एवढेच. 

-- अवनी गोखले टेकाळे  

काय मग, ठरवलं का?

पाऊस बरसायचा आवेगाने

का ओथंबून यायचं नुसतं

काय मग, ठरवलं का?

उधळायचे रंग कुंचल्याने

का चित्रच व्हायचं नुसतं

काय मग, ठरवलं का?

छेडायची तार तानपुऱ्याने

का ऐकत राहायचं नुसतं

काय मग, ठरवलं का?

घेराव वादळ वाऱ्याने

का वल्ह मारायचं नुसतं

काय मग, ठरवलं का? 

बेभान होऊन ध्यासाने

का निपचित कलेवर नुसतं

काय मग, ठरवलं का?

-- अवनी गोखले टेकाळे

शब्द संचय - घर

घराचे प्रकार 

घर - आलय, गृह, सदन, निकेतन, निवास, भवन, धाम 

झोपडी - खोपा, कुटी 

पर्णकुटी - बांबू, काठ्या, पाने यांनी बनवलेली झोपडी, कुडाची घरे 

इमारत - अनेकमजली वास्तू 

गगनचुंबी इमारती - गगनाला भिडतील अशा शहरातील उंच इमारती

कौलारू घरे - जास्त पावसाच्या प्रदेशातील उतरत्या छपराची घरे

माळवदाची घरे - सपाट छप्पर असलेली कमी पावसाच्या प्रदेशातील घरे  

चौसोपी वाडा - चारी बाजूंनी व्हरांडे असलेला वाडा 

चिरेबंदी वाडा - चिरांचे बांधकाम असलेला वाडा 

घराचा बाह्यभाग - 

ओसरी - घराच्या पुढच्या बाजूला असणारी बांधलेली जागा. हिला समोरून भिंत नसते. शेतातले गडी माणसांचे चहा पाणी करायची जागा. आल्या आल्या विसावा घ्यायची जागा 

माजघर - ओसरी आणि मूळ घर याच्या संबंधित असणारी बांधलेली जागा. 

बाळद / लादणी - धान्य साठवणी ची जागा 

सोपा - व्हरांडा 

अंगण - घरासमोरची मोकळी जागा 

वृंदावन - तुळशीची रोपे लावायला बांधलेली जागा 

सोपं - घरासमोरच्या पायऱ्या 

पडवी - मागच्या बाजूचा बांधलेला व्हरांडा 

परस - घरामागची रिकामी जागा 

वाडी - परसाच्या मागे असलेली मोठी बाग 

आड - घराच्या बाह्य भागात असलेली छोटी घरगुती विहीर 

पोहरा - विहिरीतून पाणी शेंदायला गोल बुडाची बादली सारखी वस्तू 

रहाट गाडगे - विहिरीवर बसवलेले गोल चक्र म्हणजे रहाट आणि गाडगे म्हणजे मडके. मडके दोरीला बांधून ते चक्राला बांधलेले असते. पाणी शेंदायला उपयोग होतो 

दोण - विहिरीतले पाणी लाटून यात साठवले जाते. 

कुंपण - घराची वेस ठरवणारी अंगणाच्या भोवतीची रचना. काटेरी/बांधीव/झुडूप किंवा बांबू पासून बनवलेली 

परसदार - परसाच्या मागचा दरवाजा 

दिंडी दरवाजा - घराच्या समोरचा दरवाजा 

वेगवेगळ्या खोल्या 

बैठक - घरातल्या आणि आल्या गेल्याला ऊठ बस करता येईल अशी पहिली खोली 

शयनागार - शयन कक्ष 

स्वयंपाक घर - मुदपाक खाना, भटार खाना 

देवघर - देवासाठीची स्वतंत्र खोली 

विटाळशी/बाळंतिणीची खोली - बाजूला बसलेल्या किंवा बाळंतीण बायकांसाठी ची खोली 

न्हाणीघर - स्नानगृह 

तळघर - घराच्या खाली असलेली खोली. साठवणी चे सामान ठेवायला. हल्ला झाला तर लपून बसायला किंवा तिथून दुसऱ्या गल्लीत बाहेर पडायचे गुप्त रस्ते काढलेले असायचे. 

मोरी - धुणं भांडी करायची जागा 

कोठीघर - स्वयंपाक घराला लागून असलेली खोली. जास्तीचे साठवणी चे सामान ठेवायला 

पोट माळा, माळा - खोलीच्या वर काढलेली जागा. जास्तीचे सामान ठेवायला 

घरासंबंधित रचना 

कोनाडा - माजघर आणि शयन गृह याच्या भिंतीत केलेली, छोट्या गोष्टी ठेवायला केलेली जागा. 

छत - छप्पर 

माळवद - कठडा नसलेले छप्पर 

वळचण - छताखालील जागा 

रसंधीची जागा - अडचणीची जागा 

कडी कोयंडे - साखळीसारखी रचना असलेली कडी आणि ती अडकवायला गोलाकार रचना 

कौले - बांबू च्या छतावर घातलेली कौले. साधी/मंगलोरी. मंगलोरी जास्त टिकाऊ आणि मजबूत 

पन्हाळे - छतावर पडलेलं पावसाचं पाणी वाहून जाण्यासाठी केलेली जागा 

पत्र पेटी - अंगणातील मुख्य दरवाज्या शेजारी लावलेली पेटी 

जिना/सोपान - वरच्या मजल्यावर जायला पायऱ्या 

गच्ची - छत 

गवाक्ष - खिडकी, तावदाने

कवाडं - दार, दरवाजा 

झरोका - खोलीच्या वरती खेळती हवा, उजेड यायला केलेली सोय

माडी - वरचा मजला 

पहिला माळा, दुसरा माळा - पहिला मजला, दुसरा मजला 

अडसर/अडणी - जाड लाकडाचा एका भिंतीतून दुसऱ्या भिंतीत ढकलायचा ओंडका   

देवळी - कंदील, दिवे ठेवण्यासाठी खोलीत केलेली सोय 

खुंटी - कपडे लटकवायला केलेली दाराच्या मागे सोय 

हौद - पाणी भरायला बांधलेली रचना 

पावठाण - पायरी 

उंबरठा - खोलीच्या दारात प्रवेश करण्याची जागा 

*************

ता. क. 

स्वयंपाक घर, घरात वापरले जाणारे सामान याचा शब्द संचय खूप मोठा आहे. तो वेगळ्या भागात देण्यात येईल. 

-- अवनी गोखले टेकाळे 

पाऊलवाट

आपल्या नजरेसमोर असावीत फक्त कालची आपलीच पावले. 

त्यांचा मागोवा घेतच आजचे पाऊल टाकायचे. 

हे आणि एवढेच खरे. 

आपले ध्येय ही तेच, साथीदार ही तेच, साक्षीदार ही तेच. 

प्रत्येक व्यक्तीच्या पावलांची दिशा त्यांच्या आधीच्या रस्त्याप्रमाणे ठरलेली असते. 

आपण दुसऱ्याच्या पावलावर पाऊल टाकायला गेलो तर ते जमेलच असे नाही. 

पण आपल्या कालच्या पावलावर अधिक प्रभावी पणे आजचे पाऊल पडणे जास्त महत्वाचे. 

एक दिवस आपला इच्छित पैलतीर दिसेलच आपल्याला. 

आणि मग मागे वळून एकदा बघायचे फक्त. 

त्र्ययस्थ नजरेने आपसूक तयार झालेली पाऊलवाट निरखायची फक्त. 

भले भले थबकलेले दिसतील ऐलतीरावर. भांबावून. 

हा तीर पार करणे सोपे नव्हते कधीच. 

जिद्द, हिम्मत, मेहनत, मेधा, इच्छा यांचे एकत्रित ठसे उमटलेले दिसतील. 

आपल्याच पाऊलवाटेच्या शेजारी अजून एक पाऊलवाट. जीवन साथीदाराची. 

पसरेल मग चेहऱ्यावर आपोआप शांत, निरागस, समाधानी भाव. 

आंतरिक शक्ती ची प्रभावळ उमटेल शांत चेहऱ्याभोवती. 

आपण अधीन व्हावं. आपल्या पावलांनी मागोवा घेत जावं. 

श्री महासरस्वती चा. श्री आदीशक्ती चा. 

मागे वळून बघताना लक्षात येईल. श्री महालक्ष्मी आपसूक आलेली असेल. 

आपल्या भगिनींचा विरह सहन न होऊन. 

हे आणि एवढेच खरे. 

आपल्या पाऊलवाटेचा आता एक महामार्ग झालेला असेल. 

अनेक पावले त्या पाऊलवाटेची कास धरून पैलतीरावर येताना दिसतील. 

त्यांना तिथेच थांबवत एकदा सांगावे. जिथून आपण सुरुवात केली होती. 

आपल्या नजरेसमोर असावीत फक्त आपलीच पावले. 

त्यांचा मागोवा घेतच आजचे पाऊल टाकायचे. 

हे आणि एवढेच खरे. 

-- अवनी गोखले टेकाळे 

फोडणीचे वरण/आमटी/सार

काहीतरी वेगळं करायचं म्हणून youtube वर शोधाशोध करावी तर त्यात नाविन्यपूर्ण वेगवेगळे पदार्थ असतात. आपण अर्धा तास इकडून तिकडून रेसिपी बघून एखादी करायचा विचार करतो आणि लक्षात येत की अर्ध्या गोष्टी आपल्या घरात नसतातच. मग मार्केट ला जाऊन खरेदी करायचा उत्साह संपलेला असतो आणि मग आपली गाडी परत वरण भात नाहीतर खिचडी वर येते. त्यामुळे एवढ्या गोंधळात न पडता गरम भातासोबत झटपट करता येतील असे वेगवेगळे पातळ पदार्थ लिस्ट करायचा प्रयत्न केला आहे. फोडणीचे वरण/आमटी/सार या प्रकारात मोडतील असे. फार काही किचकट पदार्थ नाहीयेत. रेसिपी माहित असते बऱ्यापैकी सगळ्यांना. त्यामुळे फक्त लिस्ट केली आहे. कुठली रेसिपी जास्त डिटेल पाहिजे असेल तर कंमेंट करा.

1. तूर डाळीचे साधे गोड वरण - हळद, हिंग थोडा गूळ घातलेले. वरण भात तूप मीठ लिंबू. सगळ्यात महान जेवणाचा बेत.

2. डाळ वांग - शिजवलेली तूर डाळ आणि वांगी घालून केलेली आमटी

3. कोकणी पद्धतीची ओले खोबरे, गोडा मसाला, कोथिंबीर, आमसूल, गूळ घालून केलेली आमटी. याच पद्धतीने चिंच गुळाची आमटी पण करता येते. 

4. सांबार - सांबार मसाला आणि असतील त्या सगळ्या भाज्या, चिंच गूळ घालून केलेले सांबार

5. रस्सम - रस्सम मसाला, चिंच गूळ वापरून वरून तूप जिरे, हिंग, कढीपत्ता, सुकी मिरची ची फोडणी

याचं प्रकारे चिंच ऐवजी आमसूल/टोमॅटो वापरून पण करू शकतो

6. एसर आमटी - हा मराठवाडी प्रकार आहे. वेगवेगळ्या धान्यांचा आणि डाळींचा भाजून मिक्स भरडा काढलेला असतो. यात दळताना काळा मसाला मिक्स केलेला असतो. कांदा किंवा लसणीची फोडणी आणि काळा मसाला घालून केलेली आमटी झटपट आणि झणझणीत होते

7. Premix सांबार - भाजलेल्या डाळी, सांबार मसाल्याचे पदार्थ, मिरची, धने, जिरे एकत्र दळून आणायचे. करताना नुसते गरम पाण्यात कालवून झटपट फोडणी टाकायचे. याची वरण फळ/डाळ बाटी पण खूप टेस्टी होतात. 

8. मेथी/ पालक/ चुका/अंबाडी चे वरण 

9. दाल तडका/पळी फोडणी - लोखंडाच्या पळी मध्ये/छोट्या कढल्यामध्ये लसूण, लाल मिरची, कढीपत्ता, थोडे तीळ, हिंग, कोथिंबीर घालून फोडणी करायची. आणि ती पळी डायरेक्ट गरम वरणात घालायची. 

10. चिंचेचे/आमसुलाचे/टोमॅटो चे सार - थोडा गूळ, आणि तूप जिऱ्याची फोडणी देऊन केलेले सार. आमसूल ऐवजी कोकम सरबताचे आगळ वापरले तरी चालते. झटपट सार होते 

11. चाकावताची/पालकाची ताकातली पातळ पालेभाजी - ताकाला थोडे बेसन लावायचे. बारीक चिरलेला चाकवत, आणि तूप, जिरे, मिरची ची फोडणी. पातळ भाजी मध्ये भिजवलेली हरबरा डाळ आणि शेंगदाणे 

12. सांडग्याची आमटी - सांडगे तळून घ्यायचे. आणि लसूण, मिरची, कोथिंबीर, कांदा, टोमॅटो फोडणीत घालायचे आणि पाणी घालून त्यात सांडगे शिजवायचे. 

13. डुबुक वड्याची आमटी - बेसन मळून त्याचे छोटे गोळे करायचे. आणि त्याची आमटी करायची 

14. उडदाचे घुटे - उडीद डाळ थोडी भाजून घ्यायची. कुकर ला शिट्ट्या मारून घ्यायची. आणि लसूण, हिरव्या मिरची ची फोडणी द्यायची 

15. मसूर डाळीची आमटी 

16. पंच डाळीची आमटी - तूर डाळ, हरबरा डाळ, उडीद डाळ, मसूर डाळ, मूग डाळ या सगळ्या डाळी एकत्र करायच्या. आहेत त्या सगळ्या भाज्या घालायच्या आणि मग त्याची आमटी करायची. 

17. हिरव्या मुगाची आमटी - हिरवे मूग कुकर ला शिट्टी मारून घ्यायचे. थोडे भरडून त्याची आमटी करायची 

18. मटार/तूर/ओले हरबरे यांची आमटी  - थंडीच्या दिवसात ताजे मिळणारे मटार/तूर/घाटे यांची आमटी छान होते. तेलावर लसूण, हिरवी मिरची, शेंगदाणे आणि तूर परतून घ्यायचे. मिक्सर ला भरड काढून घ्यायचे आणि मग आमटी करायची. 

19. कुळीथाचे पिठले - कुळीथ पीठ पाण्यात कालवून घ्यायचे आणि लसणीची फोडणी देऊन पिठले करायचे. हे पातळ असते बेसन पिठल्यासारखे घट्ट नसते. सर्दी झाली असेल तर कोकणातला रामबाण उपाय. 

20. बेसन पिठले 

21. कढी - कढी नेहमीचीच. पण त्यात season प्रमाणे गाजर, पडवळ घालून करता येते. 

22. अळूचे फदफदे - अळू , चिंच गूळ, काजू खोबऱ्याचे काप, हरभऱ्याची भिजवलेली डाळ, शेंगदाणे इतका सगळा माल मसाला घालून पण आपली भाजी पुणेरी कार्यालयात मिळते तशी होत नाही. कारण ते लोकं जिलेबीचा थोडा पाक घालतात त्यात. 

ता. क. 

अजून काही वेगळे प्रकार तुम्ही करत असाल तर कॉमेंट मध्ये share करा. आणि यात नमूद केलेले एसर, सांबार किंवा वरणाचे premix विकत पाहिजे असेल तरी कळवा. कसंय, आपला बॉल, आपली बॅटिंग या rule प्रमाणे, आपला ब्लॉग आपले प्रमोशन. 

-- अवनी गोखले टेकाळे 

भावना...

एक वर्ष झाले पण. मागच्या वर्षीची एकदम अचानक अनपेक्षित धक्कादायक घटना. 

तशी भावना आपल्या मावशी आजी ची मुलगी. राहायला जवळच भागवत हॉल पाशी. सण समारंभ लग्न कार्य याला भेट व्हायची. जाता येता भेटलो तर बोलायचो. या नात्याच्या व्यक्तीशी जेवढी असायला पाहिजे तेवढी आपुलकी होतीच. पण या पलीकडे खरं सांगायचं तर याहून जास्त काही नव्हतं. भेटल्यावर आनंद होईल पण भेटलो नाही तर रुखरुख लागेल असं पण काही नव्हतं. पण तरी धक्का खूप जोरात बसला. ती गेल्यापासून या एका वर्षात खूपदा विचार आले मनात. माहित नाही का. 

कसं असतं ना. आपल्या नकळत एक checklist मनात ठसलेली असते. ठराविक वर्षापर्यंत शिक्षण, ठराविक वर्षी लग्न, ठराविक वर्षी लेकरं, ही लिस्ट पुढे जाऊन ठराविक वर्ष जगल्यावर मग मृत्यू. आपण कोणीच अमारपट्टा घेऊन नाही जन्माला आलो. कधी ना कधी काहीतरी व्याधी होणार. कधी ना कधी आपलाही नंबर लागणार. पण कधी? याचं एक गणित नकळत आपल्या मनात ठसलेल असतं. आणि ते जेव्हा कोलमडत तेव्हा ठेच लागते. अकाली मृत्यू झालेले लोक चटका लाऊन जातात ते यामुळे.

अर्धवट संसार, अडनिड्या वयाचा नवरा, लहान लेकरं म्हणून जास्त जाणवलं असेल कदाचित. ती वेळ हळवी होती म्हणून जास्त जाणवलं असेल कदाचित. कारण दुसऱ्या लाटेत असे खूप अडनिड्या वयाचे लोक वारले. जवळचे, ओळखीतले, नात्यातले. किंवा. ती आपल्या पिढी ची होती म्हणून जास्त जाणवलं कदाचित!!

आज भावना ची आठवण आली त्यासोबत सगळेच जुने दिवस आठवले. आपण बऱ्याचदा आपल्या नादात,आपल्या कामांमध्ये असतो. आपण सगळे रोज एकमेकांना फोन करून मुद्दाम काय मग कसं चालू आहे असं विचारत नसू कदाचित. सगळे आपापल्या दुनियेत सुखी आहेत ना. आणि आपल्याला ते माहित आहे ना. बास. तेवढं पण पुरत बऱ्याच वेळा. आपल्यात जे नातं आहे ते मनापासून आहे, ते सहवासातून आहे. आणि त्याच कारण आपण लहान असताना आपल्या मोठ्या लोकांनी आपल्याला सतत भेटायची संधी दिली. कधी सुट्ट्या, कधी लग्न कार्य, कधी सणवार, कधी उगाच पिक्चर ला, टाइमपास करायला, night out करायला, पत्ते कुटायला, गप्पा ठोकायला, गणपती विसर्जनाची मिरवणूक बघायला आणि बरंच काही. 

भावना ची आठवण काढत आपल्यापैकी कोणी रडत नाही बसणार पण क्षणभर बेचैन वाटतच. उगाच वाटलं. थोडेसे जुन्या आठवणीत रेंगाळत एखादी night out करू सगळे. रात्रीचे पोलीस येऊन शिट्ट्या मारेपर्यंत धिंगाणा करू मस्त. निमित्त काही का असेना. आपण एकत्र येऊन दुसरे काय करणार. 

-- अवनी गोखले टेकाळे

Intraday Options Trading- अर्थातच!!! 📉📈

To be or not to be. Buy call or sell put? Bullish or bearish? Blog चा आजचा विषय "अर्था"तच. जगातली super charming गोष्ट. nifty index candles.!! Intraday options trading.!!!

तर. Derivatives या शब्दाने जो अकरावी मध्ये पिच्छा पुरवायला सुरुवात केली ते कॉलेज च्या शेवटच्या वर्षा पर्यंत. आणि आता मात्र ट्रेडिंग करायला लागल्यावर वाटतंय आपणच त्याचा पिच्छा पुरवावा. जगण्याचा "अर्थ". पैसा. अनेक हौशींपेकी एक intraday trading आणि आता रोजचा अविभाज्य भाग. पैसा कमवायचा. मध्यम वर्गीय माणसासारखा हळूहळू साठवायचा. मान्य. ते तर होत राहीलच. पण या वयात vibrant, most volatile market मध्ये हात नाही धुतले तर काहीतरी adventure miss केल्यासारख आहे.

Intraday options trading. Technical analysis सोबतच तोंडी पाढे, तोंडी बेरीज वजाबाकी, ग्राफचा व्यवस्थित अभ्यास, डायरेक्ट प्रपोर्शन वरती पकड जर असेल तर आणि तरच इकडे घुसायला हरकत नाही. नाहीतर मग तळ न सापडणारी खोल विहीर म्हणून सोडून द्यावे. किती गर्तेत जायला लागेल सांगता येत नाही. पण ज्याला maths  आवडते अशा माणसाने नक्की प्रेमात पडावे असा खूप सुंदर प्रकार म्हणजे derivatives - options. 

Trading चे ढोबळ मानाने प्रकार दोन. Equity आणि Derivatives. Derivatives मध्ये प्रकार दोन options and futures. Options म्हणजे थोडक्यात समजून उमजून अभ्यास करून मग केलेले technical prediction. खतरों के खिलाडी फक्त इथे पोचतात. 

एखाद्या share ची किंमत 900 रुपये आहे आपल्याला वाटत आहे की येणाऱ्या expiry cycle पर्यंत हा share 950 रुपये होईल तर तो झाला 950 call option. आणि किंमत उतरून 850 होईल तर तो झाला 850 put option. जर आपले prediction बरोबर दिशेने गेले तर त्या proportion मध्ये आपल्याला profit होतो.

काही लोक म्हणत असतात की मार्केट उतरल्यावर आम्हाला फायदा झाला ते put option घेतलेले लोक असतात. हे लोक जेव्हा संख्येने वाढतात तेव्हा मार्केट bearish दिशेने जायला लागते. (For same index, if open interest put / open interest call ratio greater than one then - market going into bearish direction)

Thumb rule एकच. कोणाचाच सल्ला ऐकायचा नाही. वेगवेगळे YouTube वाले, ब्लॉग वाले, न्यूज वाले. हे फक्त त्यांचा trp वाढवत असतात. आपला प्रॉफिट नाही. आपला प्रॉफिट वाढवायला फक्त option chain, open interest चा chart, आणि candles graph 📈 📉 हे आणि हेच साथ देतात. दुसरा thumb rule आपला एक ट्रेड 2-5 मिनिटात संपवून टाकायचा. शेवटचा thumb rule. सोन्याचे अंड देणारी कोंबडी आहे ही. पण ती एका दिवसात मारून चिकन तंदुरी करून खाऊन नाही टाकायची. आणि ती सारखेच अंड देईलच अशी पण अपेक्षा नाही करायची. तिचा पण mood आणि fertile period असतोच की. बाकी सुज्ञास अधिक सांगणे न लगे.

यात शिकण्यासारखे खूप काय काय आहे. Head and shoulder pattern आणि butterfly Technique आपले सोपे सोपे आणि त्यातल्या त्यात खात्रीशीर. Support, resistance, premium, time value, monthly expiry, weekly expiry, lot size. बरच खोलात सांगण्यासारख आहे. पण सगळे एकदम एका ब्लॉग मध्ये लिहिले तर उद्या काय लिहू?  

कुठला ट्रेड टाकायचा ते आपला आपला अभ्यास करून ठरवा. पण जाता जाता एकच माझा स्वतः चा अनुभव. Income च्या पाच टक्के ट्रेडिंग आणि Portfolio च्या दहा टक्के फक्त ऑप्शन मध्ये खेळवायला ठेवायचे. आपल्या पगारात होम लोन , शाळेची फी भरायची आहे आणि सोबतच पूर्ण घर चालवायचे आहे हे लक्षात ठेऊन काय ते खेळायचे म्हणजे झालं. पण तेवढे मात्र करून बघायचेच. केक वरची चेरी नाही खाल्ली तर केक खाण्यात काय मजा!!! 

Inspire होऊन करून बघा. तुमचे experience share करत रहा. एकमेकांना सावध करत रहा. अनुभव सांगत रहा. टिप्स देत रहा. तुम्हाला काय वाचायला आवडेल ते सांगत रहा. आणि पैशाचे नीट नियोजन करायला विसरू नका. Basic आहे ते..!!

ता. क. ट्रेड हुकला तर त्या दिवशी असे ब्लॉगिंग मधून पैसे वळते करायला काही हरकत नाही 😅 ब्लॉगिंग मधून पैसे कसे मिळतात? ते पुढच्या वेळी..  

-- अवनी गोखले टेकाळे

पुनश्च हरी ओम

एक दिवस नेहमी सारखे ऑफिस मधून घरी आलो तेव्हा वाटले पण नव्हते की पुढचे दोन वर्ष आपण ऑफिस ला जाणारच नाही. मार्च 2020 - मार्च 2022.

पूर्ण चक्र बदलले डोक्यातले. विषय बदलले. जागा बदलली. जमेची बाजू वर्ष भर निवांत पहिल्यांदाच सासरी गावी सगळ्यांना एकत्र राहायला मिळाले. सगळ्या गल्लीच्या छान ओळखी झाल्या. एक वेगळे विश्व जगायला अनुभवायला मिळाले. पाण्याची उधळपट्टी कधी केली नव्हतीच पण तरी लातूर ला नव्याने पाण्याचे मोल कळले. बऱ्याच नवीन रेसिपी शिकायला मिळाल्या. मुळातच पुण्या मुंबईत जो निवांतपणा शोधून पण सापडत नाही तो अनुभवायला मिळाला. म्हणावी तशी महामारी ची झळ सगळे सोबत असल्याने बसली नाही. 

काम चालूच होते ऑफिस चे. आंब्याच्या झाडाखाली बसून. एकदम निवांत. कसलीच झळ बसत नव्हती. पण तरी आपले घर आठवतेच. कुलूप लावलेल्या बंद चार भिंतीची आठवण काढून मन भरून येते हे पहिल्यांदा जाणवले. लोकल मध्ये गर्दी आहे, दगदग आहे, घाम आहे, चिकचिक आहे. पण तिच्याशिवाय काहीतरी अपूर्ण वाटायला लागले होते. जन्मभूमी पुणे आणि सासर लातूर हे माझे आहेच. पण माझी कर्मभूमी मुंबई आता मला अस्वस्थ करायला लागली होती. 

कुठेतरी ऑफिस चा फ्लोअर आठवत होताच. कितीही झाले तरी ज्या ठिकाणी दिवसातला अर्ध्याहून जास्त वेळ आपण घालवतो तिथे मन रेंगळतेच. दिवसात शंभर माणसं जाता येता भेटण्याची सवय असल्याने एकदम चार भिंतीत बांधल्या सारखे वाटू लागते. घरात बसून विषय बदलतच नाहीत काही असे वाटू लागते. हे चूक की बरोबर यापेक्षा हा रोजच्या सवयीचा परिणाम असतो. 

******

ऑफिस मध्ये परत यायची प्रोसेस डिसेंबर पासून सुरू झाली. आणि omicron आल्यामुळे परत आपले जैसे थे. त्यामुळे आमचा नंबर अजून लागलाच नव्हता. तो आत्ता लागला या महिन्यात. 

परत एकदा m indicator install करणे. ट्रेन चा पास काढणे. लेडीज डब्यात आता वेगळेच चेहरे. मग आधीच्या मुलींची आठवण. ट्रेन मधली खरेदी. चिकचिक घाम. लटकून केलेला प्रवास. आणि मग दोन वर्षानंतर ऑफिस मध्ये परत पाऊल. 

परत भेटल्याचा आनंद. धपाधप काढलेले फोटो. प्रत्येकाचे करोना चे अनुभव, युक्रेन युद्ध आणि त्यामुळे पडलेले शेअर मार्केट, ऑफिस चा performance review, कामाचे डिस्कशन हे आणि असे अनंत विषय. आणि तेव्हा कळले नेमके आपण काय मिस करत होतो ते. घरून काम करणे वेळ वाचवणारे आहेच. फोन लॅपटॉप यामुळे काम अडले नाहीच. पण चार भिंतीत एकटेच बसून काम करणे आणि प्रत्यक्ष ऑफिस ला येऊन काम करणे यात फरक आहेच. काम न अडणे आणि कामाचा आनंद घेणे यात जो फरक आहे तोच. 

****

माझ्या डेस्क वर पोचून शांत बसले दोन मिनिट. समोरचे मनी प्लांट. दोन वर्षात काही पान सुकून गेलेली. मुळाशी थोडी बुरशी धरलेली. पाणी अगदी थोडे तळाला शिल्लक. बाकी सगळे पिऊन घेतलेले. आणि प्रतिकूल परिस्थितीत तग धरून राहिलेली छोटीशी पालवी दिसली. एकदम प्रसन्न वाटले. दोन वर्ष डोळ्यासमोरून गेली. आणि एक नवीन सुरुवात करायला मन सज्ज झाले. एक नवीन सुरवात. पुनश्च हरी ओम!!!

-- अवनी गोखले टेकाळे

फासा

 ते नाही का. आपण शाळेत असताना खेळायचो. तोच खेळ. कानगोष्टी. त्यात कसं होतं ना. सगळ्यांनी गोल करून बसायचं. एका व्यक्तीने एक वाक्य बोलायचं दुसऱ्याच्या कानात. त्याने तिसऱ्याच्या. आणि मग जो सगळ्यात शेवट बसलेला व्यक्ती असतो त्याने ते मोठ्याने सांगायचे. मग बघायची गम्मत की खरे वाक्य काय होते आणि त्याचे शेवटी काय झाले. म्हणजे आपल्याला शिकवतात लहान असतानाच हा खेळ. पण आपण तो समजून घेत नाही. अगदी जाणते होईपर्यंत. सावरले पाहिजे वेळेत. ओळखले पाहिजे त्या व्यक्तीला. आपल्या बोलण्याचा ध चा मा करून आपल्या पाठीमागे दुसऱ्याच्या कानात सांगून कधी आपल्याला टपली मारून जाईल आणि आपला गैरफायदा घेऊन स्वतः ची पोळी खरपूस भाजून घेईल सांगता येत नाही.

तीच गोष्ट बुध्दी बळाची. वजीर आणि त्याच्यामागे एखादा प्यादा. एवढे पुरते चेक मेट व्हायला. समोरच्या वजिराला चार हात लांब ठेवलं पाहिजे. आणि आपल्या वजिरावर विश्वास ठेऊन त्याला जपून ठेवला पाहिजे शेवट पर्यंत. 

आणि मग शिकलेला सारीपाट. अंतिम सत्य. हिम आच्छादित शिखरावर उमा महेशाने मांडलेला भव्य सारीपाट. तिथे पोचायचे आणि त्या दोघात आपण विलीन व्हायचे. खूप लांबचा प्रवास आहे. जन्म मृत्यु चा पूर्ण फेरा.तोपर्यंत आपल्या परीने खेळत राहायचे. भातुकली चा डाव मांडत राहायचे. हरण्या जिंकण्या पेक्षा खेळत राहणे महत्त्वाचे. शिकत राहणे महत्त्वाचे. शेवटी फासे टाकणारी नियती. आपण फक्त प्यादे होऊन दान पत्करत जायचे. 

-- अवनी गोखले टेकाळे

ती सीमा. तो रमेश.

विचार कुठून कुठे वाहत जातील सांगता येत नाही. आणि त्यातले काय लिहावेसे वाटेल हे पण लिहून होईपर्यंत सांगता येत नाही. ही एक पिढी आधीची, आम्ही फक्त ऐकलेली गोष्ट. काळ तोच तेव्हा सीमा देव आणि रमेश देव यांची चलती होती. एक ते फॉर्म मध्ये होते आणि इकडे हे आमचे सीमा आणि रमेश सुद्धा. 

सदाशिव पेठेतील टिपिकल वाडा. गल्लीत एखादाच TV असण्याचा काळ. त्या गल्लीतले ते एकमेव कुटुंब म्हणजे आमचे जोशी. दर रविवारी संध्याकाळी लागणारे सिनेमे आणि ते बघायला गोळा होणारी सगळी गल्ली हे त्यावेळचे कॉमन दृष्य. त्यात असायचे हे दोघं. सीमा आणि रमेश. यांचे काही नाते नाही. पण दोघेही जोशी कुटुंबाचे लांबून नातेवाईक. त्या काळी सगळे लांबचे जवळचेच असायचे. त्या नात्याने हे दोघे त्या घरातलेच मेंबर. एरव्ही आपापल्या कॉलेज विश्वात दंग असणारे हे सीमा रमेश, बरोबर रविवारी संध्याकाळी पिक्चर सुरु व्हायच्या आधी जोशींकडे हजर.

जोशींचे वाड्यात दोन खोल्यांचे घर. त्यात दहा माणसं. त्यामुळे एका रविवार च्या सुट्टीच्या दिवशीचा (तेव्हा काही शनिवारी सुट्टी नसायची. असलाच तर half day जो की पूर्ण संपलेला च कळायचा.) फालुदा करणारे हे सीमा रमेश हळूहळू घरच्यांच्या चर्चेचा विषय बनायला लागले. घरच्यांना कुठे बाहेर जायचे असेल, लग्ना कार्याला जायचे असेल तरी हे पिक्चर बघायला हजर. बरं धड नाते नसलेल्या या दोघांवर घर सोडून घरातल्यांना बाहेर फिरायला जाणे पण जमेना. हॉल मध्ये सीमा रमेश चा पिक्चर रंगात यायचा. नी त्याच्यासोबत घरातल्या बायकांचे कांदा भजी, चहा पुरवणे चालूच. तिकडे टीव्ही वर दोन फुलं जवळ आलेली दिसली की आलाच स्वयंपाक घरातून भांडे जोरात आपटल्याचा आवाज.

बरं प्रेम बिम असावे यांचे दोघांचे तर ते पण काही चिन्ह दिसेना. निदान लग्न तरी करून टाका. नाही म्हणायला सारखे समोर बसतात, जात पात एकच आहे. पण तेही नाही. नेमके काय गौडबंगाल बंगाल आहे कोणालाच कळेना. जोशी बुवांनी काय मग आता कॉलेज संपून नोकरी लागली. आता पेढे कधी असे आडून दोघांना विचारले सुध्धा. पण त्यांची मजल आपली रविवारी जोश्यांकडे पिक्चर. एवढेच काय ते. 

फक्त नावात तेवढे साम्य निघाले. एवढे सिनेमे बघून कोरडे ठाक राहिलेले हे सीमा रमेश. शेवटी एकदा रितसर कांदे पोहे करून दोघे वेगवेगळ्या व्यक्तींबरोबर संसार थाटून आपापल्या प्रवाहाला लागले. वळणाचे पाणी वळणाला लागले आणि दोन खोल्यात राहणाऱ्या जोशींच्या कुटुंबातील तीन जोडप्यांनी सुटकेचा निःश्वास टाकला. आता कुठे या जोड्यांची रविवार संध्याकाळ "मोगरा"ळायला लागली. आणि एकदा च्या त्या पिक्चर रूटीन ला खंड पडून तीन जोड्या आणि लहान लेकरं असे बागेत फिरायला जायला लागले. गजरे, भेळ आणि सगळ्या मुलांमध्ये एखादा बॉल नाहीतर फुगा. वातावरण हलके फुलके झाले. भांड्यांचे पोचे पडणे बंद झाले. जोशींनी शेवटी सिनेमा अनुभवला तो रविवारचा टीव्ही बंद झाल्यावरच! 

काय कोडे होते ते शेवट पर्यंत उलगडले नाही ते नाहीच. पण आजही जोशी कुटुंब त्यांच्या पाठीमागे त्यांना सीमा देव आणि रमेश देव असेच म्हणते. 

-- अवनी गोखले टेकाळे

या जोश्यांचे किस्से न संपणारे आहेत. कोकणातून हनिमून करायला एक नवदाम्पत्य या दोन खोल्यात, दहा माणसात येऊन राहिलं होतं म्हणे. त्यांना एकांत मिळाला असेल का? मधू इथे अन् चंद्र तिथे! त्यांच्या हनिमून ची रंजक कहाणी पुढच्या वेळी.  

#माझे काम, माझा अभिमान

आजकाल कसं झालंय ना. Doctor, engineer लोकांवर इतके जोक निघतात ना. आणि ते sportingly घेणारे पण हेच लोक जास्त असतात. मजा म्हणून आम्ही घेतोच हो चेष्टेत. पण तरी कधीतरी खंत वाटते. आधी जो respect होता तो देण्याचे प्रमाण अचानक कमी झाले आहे. उलटी फॅशन निघाली आहे. म्हणजे शुद्घ आणि स्पष्ट बोलणाऱ्या, लिहिणाऱ्या लोकांना मारा टपल्या. हुशार माणसांना मारा टपल्या. का पण? गल्लोगल्ली कॉलेज निघाली आहेत आजकाल काय कोणी पण होते इंजिनिअर. असे सहज कोणी पण बोलून जाते. तर असेच, त्या कोणी पण मधले आम्ही कोणी पण एक इंजिनिअर. आणि म्हणूनच मग या hashtag वर लिहावे वाटले. कोणी काही का म्हणेना. माझे काम, माझा अभिमान. 

कसं आहे. एका रात्रीत जागून चार ऑपरेशन करून लाखभर रुपये पाकिटात गोळा करायची ताकद फक्त डॉक्टर कडेच असते. हे पक्के माहीत असते आपल्याला. यात त्याचा दुस्वास करण्यासारखे काही नाही महाराज. ही त्याची बुध्दी, कॉलेज मध्ये मरमर रात्री जागून केलेले अभ्यास, intern म्हणून रात्र रात्र जागून केलेली duty, स्वतःचे हॉस्पिटल उभे करायला केलेली दिवस रात्र धडपड हे सगळेच असते हो. आमची काकू चांगल्या ड्रेस वरच झोपायची कायम. रात्रीत अवघडलेल्या पेशंट चा फोन आला की लगेच तोंडावर पाणी मारून पाचव्या मिनिटाला ती बाईच्या शेजारी हजर असायची.  असतील ना, शंभरातले चार गैरफायदा घेणारे डॉक्टर असतील सुध्धा. पण मग तसे तांदुळातले खडे प्रत्येक प्रोफेशन मध्ये असतातच की. 

डॉक्टर फक्त पेशंट तपासणारे नसतात. आपापल्या विषयात सखोल अभ्यास केलेले डॉक्टरेट झालेले लोक पण असतात. यांच्याबद्दल पण उगाच टवाळ्या करणारे लोक सापडतात. का पण. म्हणजे आपला उत्साह कॉलेज च्या पहिल्या वर्षीच्या अभ्यासात संपलेला असतो. रडत खडत आपण कसे तरी धक्क्याला लागलेले असतो. मग ते बिचारे दहा दहा वर्ष कॉलेज मध्ये जाऊन अभ्यास करत असतात. त्यांचा उत्साह मास्टर्स नंतर पण टिकून असतो. थीसिस साठी ते रात्री जागवत असतात. वेगवेगळे research paper वाचत असतात. लॅब मध्ये प्रयोग करत असतात. Ph. D. मिळणं हे बुध्दी सोबतच प्रचंड पेशन्स चे काम असते. मग आपण एक respect का नाही देऊ शकत त्यांना.

आणि या चर्चेमध्ये आम्ही एक. समस्त लोकांकडून टपल्या खाणारे. इंजिनिअर लोक. सगळ्यात जास्त flexible जमात. कॉलेज मध्ये जे शिकलो आणि आपण पैसे मिळवण्यासाठी जे करत आहोत त्याचा संबंध असतोच असे नाही आणि नसतोच असेही नाही. आणि याचे कुठलेही दुःख आम्हाला नसते. अशा सामान्य तत्वावर जगणारी सामान्य जमात. नोकरी करून पैसे कमवायची हमी तर मिळतेच डिग्री सोबत. पण गरज पडलीच तर त्याच सोबत वारा वाहिल तसे वाहून वाट्टेल तिथून पैसे ओढून आणू शकतात. शेअर मार्केट मध्ये तर बहुसंख्य IT वाल्यांचे account सापडतील. कोणी कुठल्या बिझनेस मध्ये स्लीपिंग पार्टनर असतो. कोणी ऑफिस ची night duty करत करत दिवसा अजून कुठे पार्ट टाइम काम करत असतो. कोणी Mechanical वाला boom आहे म्हणून. आयटी मध्ये येऊन कोडींग करताना दिसतो तर कोणी सिव्हिल वाला नोकरी सांभाळत गावाकडच्या घराचे बांधकाम करताना दिसतो. आमचा रविवार पेठेत ठोक कापड मार्केट मधला शेठ coep pass-out आहे. 

याला माज म्हणत असतील तर हो माज आहे. कारण तो माज कमावलेला आहे. कोणालाही हिणवण्याचा उद्देश नाही. आम्हाला पक्के माहीत आहे की चक्रवाढ व्याज जमत नसल्याने आम्ही कॉमर्स ला एडमिशन घेतली नाही. आम्हाला पक्के माहीत आहे की इंडियन पिनल कोड, इतिहासातल्या सनावळी आपल्याला पाठ होत नाहीत. ज्ञानेश्वरी वर अभ्यास करून मराठी घेऊन M.A. आपल्याला नाही जमणार. बॉर्डर वर असलेल्या जवानांमुळे आपण सुखाने झोपतो, शेतकऱ्यांनी कमावल्याने सुखाचे खातो हा सगळ्याची पूर्ण पणे जाण आहे. त्यामुळे त्या त्या क्षेत्राचा सार्थ अभिमान आम्हाला आहेच. त्या मित्रांचा पण अभिमान आहे. फक्त गल्लोगल्ली चे डॉक्टर इंजिनियर म्हणून उगाच कोणी टप्पल मारली तर ती वर्मी लागते. आई बापाने पोटाला चिमटे घेऊन लाख लाख फिया भरलेल्या आठवतात. रात्र रात्र जागून केलेली सबमिशन आठवतात. एका मध्यम वर्गीय कुटुंबातले आर्थिक परिस्थिती शिक्षणाने सुधारते एवढ्या एका भाबड्या समजुतीने मरमर करणारे आम्ही. गल्लोगल्ली चे डॉक्टर इंजिनियर!! आमचे काम, आमचा अभिमान!!!

-- अवनी गोखले टेकाळे

 

#माझे काम माझा अभिमान

सध्या हा hashtag चालू आहे म्हणे. तसे फार कधी follow करत नाही. पण मला आवडतात मसाले आणि भाजण्या बनवायला. नसती हौस दुसरं काय. मला अभिमान आहे त्याचा. म्हणून म्हणलं लिहावं थोड.

मला विशेष ओळख नसलेल्या एका काकांनी उगाच एकदा टोमणा मारलेला. आयटी मध्ये नोकरी त्यात बरेच सारे छंद म्हणजे स्वयंपाकाची बोंब असणार. ऐकून वाईट वाटलं. असे का विचार? मूलभूत गरजा तीन. त्यातली अन्न ही प्रमुख. त्यासाठी तर सगळे. मग असे का वाटते लोकांना की नोकरी करणाऱ्या बाईला स्वयंपाक करायला आवडतं नसेल? खातो आम्ही पिझ्झा आवडीने पण आम्हाला थालीपीठ करायला जमत नसेल, खायला आवडतं नसेल हे तुम्ही कोण ठरवणार? त्यामुळे वाटले लिहावेसे.

होतं काय माहितेय. डंखावर मसाले कुटायला जाताना काय ड्रेस कोड नसतो कुठला. पण लोकांना वाटतं तसं. तिथे लोकांना मोठं कपाळभर कुंकू, हातभर बांगड्या, संसाराचा भक्कम अनुभव असलेल्या, केस पिकायला लागलेल्या, लुगडं नेसलेल्या बायका बघायची सवय लागलेली असते. मी जाते तिथे मोटार सायकल चालवत. Splendor वाल्यांनी खरंतर advertisement करावी इतकी पुदडली आहे ती गाडी. वाटेल ते सामान त्यावर लोड करून. गाडी main stand वर लाऊन उतरताना साधारण अवतार असा असतो. जीन्स टी शर्ट, कपाळाला टिकली नसतेच बऱ्याचदा, हातात काही नसतेच बऱ्याचदा, केस मोकळे सोडलेले. आणि मोबाईल वर इंग्लिश बोलत बोलत पिशव्या ठेवल्या तिथे कांडप वाल्याकडे, की पिशव्या मध्ये काय आहे बघायच्या आतच समोरचा मनात म्हणत असावा. बाप्पा, wrong number!! आणि मी थाटात सांगते पाच किलो कांदा लसूण मसाला, चार किलो काळा मसाला, तीन किलो मिरचीची पावडर, किलोभर चहा मसाला, सांबार मसाला आणि असे बरेच काय काय भाजलेले खडे मसाले माझ्या पोतडीतून बाहेर पडतात. आणि तो बधीर होऊन बघत असताना मी म्हणते तासाभरात करून ठेवा पटकन मी येते परत. 

आजच एक मैत्रीण म्हणाली तू मसाल्याला आणि पारंपरिक पिठांना glamour दिलंय. हो प्रयत्न तर तोच आहे. मला वाटतं ते glamour लवकरच मिळावं. किती दिवस आया, आज्या, सासवा लोणची, मसाले आणि भाजण्या बनवून आपल्या लेकी बाळींना देत राहणार? कधीतरी उलट आपण बनवून त्यांना देऊन बघावं की. काय मग, पटतंय का? तुम्हाला आहे का अभिमान, तुम्ही केलेल्या कामाचा. असेल तर लिहा की तुम्ही पण एखादा ब्लॉग. माझे काम, माझा अभिमान.

मीठ ना, घाल ग अंदाजाने,

याचे अचूक प्रमाण ती जाणते!!

हातात पळी घेतलेली ती मग,

देव्हाऱ्यातील अन्नपूर्णा भासते!!

|| श्री अन्नपूर्णा प्रसन्न||

-- अवनी गोखले टेकाळे

खोली

ही ना अशीच स्वप्नातली एक खोली आहे. साधीशी. 

समुद्रकाठी. अस्मानी रंग असलेली खोली. self geometric design चे पांढरेशुभ्र पडदे. त्या खोलीचे दार उघडले की थेट समुद्र. नजरेत मावेल तितका. खिडकी उघडली की माड, पोफळ, फणस, काजूगर. खोलीत फरशी नाहीच. थेट समुद्राची वाळू. म्हणजे समुद्रावरून अनवाणी पायांनी चालत खोलीत आल्यावर वाळू आली, साफ करा हे म्हणायचे कामच नाही. खोलीत एक पण घड्याळ नाही. कॅलेंडर नाही.

त्या खोलीत ना एक मोठे सागवानी लाकडी कोरीव काम केलेले झाड. झाडाच्या प्रत्येक फांदीवर वर्गीकरण करून ठेवलेली पुस्तके. जास्त करून कवितांची, गझलांची, ललित लेख, कादंबऱ्या. काही पौराणिक. सर्व प्रकारच्या कला आणि शास्त्रांवर आधारित. अर्थशास्त्र सोडून सगळ्या विषयांवर. त्या झाडाच्या शेजारी एक सागवानी झोपाळा. भला मोठा झोपता येईल एवढा. पूर्वी चौसोपी वाड्यात अंगणात असायचा तसा. त्यावर एक लोड आणि तक्क्या. काश्मिरी टाके घालून पाना फुलांचे भरतकाम केलेला. त्याच्या शेजारी एक फिल्टर कॉफी मेकर मशीन. खोलीच्या दुसऱ्या कोपऱ्यात एक सतार, हार्मोनियम आणि तबला. पु. ल. च्या रविवारची सकाळ सारखी मैफिल जमवायला. खोलीच्या तिसऱ्या कोपऱ्यात एक मोठा कॅनव्हास. आणि सोबत भरपूर रंग, ब्रश. चौथ्या कोपऱ्यात हंसावर बसलेली हातात वीणा घेतलेली शुभ्र वस्त्रें परिधान केलेली भली मोठी सरस्वती ची मूर्ती. 

या देवी सर्व भुतेशु विद्या रूपेण संस्थिता!!

कधीतरी विचार खोल खोल जातात. का करतोय एवढी मरमर. एवढी धावपळ. नेमके काय ध्येय? आणि मग विचार करत करत गेल्यावर ही खोली येते डोळ्यासमोर. निवृत्ती नंतर या खोलीच्या दिशेने वाटचाल करायची. स्वप्न सत्यात आणायचं. पुरेपूर उपभोग घ्यायचा. आणि मन भरले की थेट दार उघडून चालत राहायचे. समुद्राच्या वाळू तून आत आत. खोल खोल. समुद्राच्या गाजेचा शंख ध्वनी सारखा आवाज. समुद्राच्या मध्यात शेषशाही श्रीविष्णू आणि सोबत श्री महालक्ष्मी. खोली जास्तच गहिरी होत चाललेली. खोल खोल. समाधानी. शांत. तृप्त. 

-- अवनी गोखले टेकाळे

कोण तो आमचा?

कोण तो आमचा? आता कोणीच नाही? असं कसं शक्य आहे. म्हणजे आम्ही भेटायचेच नाही आता त्याला परत? का पण? आणि हे तिने का ठरवावे? आमचे कुठे काय बिनसले आहे त्याच्याशी? अजूनही कोणीतरी आहेच तो आमचा. खरंच आता "तो" कोण आमचा?

झालं असं. खरंतर ती आमची सखी. त्याची ओळख झाली तीच, तिचा तो नवरा म्हणून झाली खरंतर. खूप चांगला स्वभावाने. सज्जन माणूस. पण त्यांचे काही कारणाने बिनसले. घटस्फोट झाला. काय? का? दोष कोणाचा. हे फक्त त्या जोडीचे प्रश्न. उत्तरं त्यांची त्यांनी शोधावीत. आणि ती गाठ स्वतः बांधावी किंवा उकलावी. यात आपल्याला पडायचे नाही कारण आपल्या हातात काही नाही. पण प्रश्न आता एवढाच. ती आमचीच सखी. तिला आधार देणे, साथ देणे हे तर करणारच. पण त्याचे काय? आता कोण तो आमचा? कोणीच नाही? अरे असं कसं शक्य आहे?

खरंतर आम्ही शिकत असतानाच तिचे लग्न झाले. सगळ्यात आधी तिचा नंबर. आमच्यासाठी काहीच बदलले नाही. आम्हाला मैत्रिणी सोबत एक चांगला मित्र मिळाला. तो थोडा मोठा आमच्यापेक्षा. आमच्याच IT क्षेत्रातला. आम्ही शिकत होतो, तो नोकरी करत होता. त्यामुळे एक सिनिअर या नात्याने पण आम्ही त्याचा सल्ला घ्यायला लागलो. त्याला पण लिखाणाची आवड. कवितांची आवड. मग आम्ही तिला भेटायला जायचो आणि सगळेच एकत्र गप्पांची मैफिल रंगवायचो. आमच्यासाठी तो फक्त तिचा नवरा नाही राहिला. आमचाही कोणीतरी झाला तो. एक चांगला निखळ मित्र. एक अचूक सल्लागार. घरचाच झालेला. नुसत्या गप्पागोष्टी नाही तर अगदी दवाखाने, लग्न कार्य प्रत्येक ठिकाणी हजर. कष्टाने, पैशाने, मानसिक आधार सगळेच. मनापासून. जीव तोडून.

आणि आता अचानक कळलं हे असं. पूर्ण तुटल्यावर कळलं. काय झालं. का झालं. या चर्चेच्या पलिकडल. क्षणात संपल सगळं त्यांच्यासाठी.

आता बोला. नात्यांची वीण इतकी सहज तुटते का? पिळे पडलेले सुटतात का? कळल्यावर पहिले तिला भेटलो. गळ्यात पडलो. रडलो. मोकळे झालो. तिला आधार दिला. आयुष्यभर देत राहू. यालाच तर मैत्री म्हणतात. आता पुढचा प्रश्न. चार वेळा वाटलं भेटाव त्याला हे सगळं कळल्यावर. पण आता त्याचा काय संबंध? त्याला कशाला भेटणार आता? खरंच आता कोण तो आमचा? खरंच कोणी नाही? कसं शक्य आहे? 

आमच्या पिढीचं हे एक सोपं गणित असतं. असे गुंतागुंतीचे नाव नसलेले नाते आम्ही सहज मैत्रीचे नाव देऊन पुढे नेऊ शकतो. एकदा मैत्रीचे नाव दिले ना त्याला, की खूप सोपं होत जात सगळं. कोडं उलगडत जात सहज पणे. आणि मग खात्रीने सांगता येत. हो आम्ही भेटलो त्यालाही. तो रडला आमच्यासमोर तितक्याच मोकळेपणाने. आधार त्यालाही दिला. देत राहू. कायम. हो, मित्र आहे अजूनही तो आमचा. आणि राहील शेवट पर्यंत कायम. बाकी त्यांच्या आपसात घडलेल्या घटनांशी आमचा काही संबंध नाही. असल्यास तो निव्वळ एक योगायोग समजावा. 

-- अवनी गोखले टेकाळे

"अर्थातच" Bullish!!!

Share market ची ऐशीतैशी. ब्लॉग च नाव? "अर्थातच" Bullish!!!

ही "त्यांची" गोष्ट. त्यांना नाव नाहीच काही. तुमच्या आमच्यातलेच ते. सामान्य, मध्यम वर्गातले. टुकीने संसार करणारे. त्यांचीही काही स्वप्न आहेत. छोटीशी. आणि ती स्वप्न पूर्ण करायला धावणाऱ्या त्यांचीही गाठ पडते अर्थातच "अर्थाशी". वित्त, अर्थ हे झाले मोठ्या माणसांचे शब्द. त्यांना कळतो तो सामान्य बोलीभाषेतला शब्द - पैसा!!

ते शिकत असतात ना शाळेत, कॉलेज मध्ये. तेव्हा त्यांचे सगळ्यात कुठल्या विषयाशी वाकडे असते तर ते अर्थशास्त्र या विषयाशी. Debit credit हे शब्द त्यांना दुरून पण ऐकले की पळून जावे वाटते. असे ते. आणि मग शिक्षण संपल्यावर त्यांच्या लक्षात येते ज्याच्यापासून इतके दिवस पळत होतो त्याच्यापासून सुटका नाहीच आता. आणि मग बरेच पर्याय हिंडून फिरून कधी ना कधी येतातच ते इकडे. Share Market!! ९ ते ३.३० मध्ये चालणारी ही झगमगती जादुई दुनिया.

एका रेषेत चालणाऱ्या दोन मुंग्या समोरासमोर आल्यावर काहीतरी बोलून पुढे जातात. तसे दोन ट्रेडर्स समोरासमोर आल्यावर bullish, bearish, nifty, sensex, put, call, options, futures, ipo, दोन लॉट- चार लॉट अशा अगम्य भाषेत काहीतरी बडबड करतात. त्याच्यासोबत सतराशे साठ कंपन्यांची नावं घेतात. आणि बाकीचे त्यांच्याकडे एलियन कडे बघावे तसे तसे बघत असतात. 

त्यांना वाटत असतं. shares म्हणजे पैसे बुडाले. shares म्हणजे फार वेळ देऊन करायची गोष्ट. आमच्याकडे तेवढा वेळ नाही. सकाळी ना मला डबे करायचे असतात. सकाळी ना मला आवरून ऑफिस ला पोचायचे असते. सकाळी ना मुलाला शाळेत सोडायचे असते. आमच्याकडे गुंतवायला तेवढे पैसे नाहीत. आमच्याकडे ना आज पैसे आहेत पण उद्या मला ते लगेच परत लागू शकतात मी पाच पाच वर्ष लॉक करून ठेऊ शकत नाही पैसे. आम्हाला ना त्यातले काहीच कळत नाही. आमचे हे करतात बाई असलं काहीतरी, मी नाही लक्ष घालत. असे एक नाही अनेक मुद्दे. अनेक कारणं ते देत असतात. कधी दुसर्यांना. कधी स्वतः ला. पण तरी त्या प्रत्येक वेळेला मनातून एक सुप्त इच्छा असतेच. काय आहे तरी काय हे प्रकरण. 

आणि मग हिम्मत करून, याला त्याला विचारून, सतरा लोकांचे डोके खाऊन, गुगल करून शेवटी उतरतातच ते ही मैदानात. काठाकाठाने चालत चालत कधी ते धापकन पाण्यात पडतात त्यांना पण कळत नाही. गटांगळ्या खात खात शेवटी जीव मुठीत धरून पोहतातच ते. आणि मग काही दिवसांनी ते पण intraday, equity, derivatives, small cap, mid cap असे शब्द बोलायला लागतात. 

जाणकारांच्या सोबत बसून अवश्य शिकून घ्यावे अशी गोष्ट. वेळ नाही म्हणून share market बघत नाही म्हणणार्यांनी फक्त डिमॅट अकाऊंट काढून घ्या. app mobile मध्ये टाकून घ्या. whats app जितक्या वेळा दिवसभरात उगाचच ओपन करतो तितक्या वेळा उगाचच ते app उघडून बघा. निफ्टी ला परत एकदा वयात आलेलं पाहून पाहून एखादा ट्रेड करायची आपोआप इच्छा होईल. झालीच इच्छा तर तुम्हीही या गोष्टीचा आणि पर्यायाने "त्यांचा" आपोआप एक भाग बनत जाल. 

त्यांची गोष्ट तर सांगितली. पण मी कोण? "त्यांच्यातलीच" एक. 

"अर्थातच" अवनी गोखले टेकाळे 

आज काही जागतिक ट्रेडर्स डे वगैरे नाही बरं. असले डे बी आपण पाळत नसतो. खूप दिवस या विषयवार ब्लॉग लिहायचा होता. आज वेळ मिळाला इतकंच. 

मोल अनमोल (१०० शब्दांची काल्पनिक रूपक कथा)

ती जीव ओवाळून टाकायला तयार. त्याला आवडणारे सगळे पदार्थ करून खाऊ घालायची. तिच्या सामान्य रुपावरून नकार दिला त्याने. तीही स्वाभिमानी. मागे वळून पाहिले नाही. 

तिला सासर मिळाले. त्यांची खानावळ. मनापासून ती समरस झाली. आज तिच्या घरगुती डब्याचे सगळ्यात regular customer म्हणजे तो आणि त्याची बायको. त्याची बायको पार्लर मध्ये बिझी. त्याला घरगुती जेवण आवडते म्हणे!!!

तिच्या हातच जेवायला शेवटी त्याला मोल मोजाव लागत होत. तिच्यासाठी मात्र ते नेहमीच अनमोल होत.

-- अवनी गोखले टेकाळे 

समुद्र.. अंतिम श्वास..!!

हे सागरा. तुझी ओढ घेऊन येतेच तुझ्या पर्यंत. परत परत येतच राहणार तुझ्या विसाव्याला.  प्रत्येक वेळी वय वेगळे. विचार वेगळे. लहरी वेगळ्या. तू तोच. अथांग. अमर्याद. प्रत्येक तरंग सामावून घेणारा. 

माहित आहे तुला. तुझ्याशी बोलायला नाही तर तुला ऐकायला येते तुझ्याकडे. वेळाकाळाचे भान न राहता भरती ओहोटी चे चक्र अनुभवायला येते इथे. तुझी गाज ऐकायला येते इथे. फक्त तू बोलतोस, मी विचार करायच्या पलीकडे जाऊन एका निर्वात पोकळी मध्ये असते फक्त तुला ऐकत. तुझ्या सोबत शेष ही अनुभवते आणि अनंत ही. 

डोळे मिटायचे आणि अनुभवायची प्रत्येक लाट तुझ्या गाजेतून. डोळे उघडून फक्त मोजायची. एक.. दोन.. तीन.. आठवी लाट मोठी भरती कडे नेणारी. परत सुरू.. एक दोन.. तीन.. किती मोजले.. किती तास मोजले.. माहित नाही.. 

तुझ कसं आहे ना. तू ओळखतोस मनातलं. त्यामुळे सुख. बोलायला लागतच नाही तुझ्याशी. शांत बसून राहायचं. मनातले संभ्रम आपसूक मिटतात. मार्ग मिळतात. प्रश्न सुटतात. आणि मग एक क्षण येतो. काहीच विचार येत नाहीत. आधी वाटायचं अशक्य आहे. विचारा शिवाय मन म्हणजे मृत्यू अवस्था. पण नाही. तुझ्या सोबत ती निर्वात पोकळी अनुभवता येते. यापेक्षा अजून नशीबाची गोष्ट काय. घर दार संसार कुटुंब नोकरी आप्त मित्र सगळ्याच्या पलीकडल काहीतरी. फक्त तूच तो. सगळं गुपित माहिती असलेला. माडाच्या बनातून पलीकडे पोहोचलो की पसरलेला अथांग तू.

तूच तो. अगस्तीन्नी गिळलेला. तूच तो. सरीतेला भिडलेला. तूच तो. शशांकाकडे पाहत उसळलेला. तूच तो. नारळी पौर्णिमेला उधाण आलेला. तूच तो. ज्याला बघून स्वातंत्र्यवीरांचा प्राण तळमळला. तूच तो. ज्याने स्वतः ला घुसळून मंथन घडवून आणले. तूच तो. नरहरी आणि श्री लक्ष्मी यांना आसरा द्यायची ताकद असणारा. तूच तो. 

तू असशील का रे सोबत. अंतापर्यंत. तुला काय सांगायचे. नाळ ही तू, माहेर ही तू, प्रेम ही तू, प्रणय ही तू. साक्षात्कार ही तू, विश्र्वरूप ही तू. सगळे जाणणारा तू. आम्ही फक्त ऐकायचे. या अवनी वरचा कार्यभार संपला की परत येणार तुझ्या कुशीत. किनाऱ्यावर पावले उमटवत चालत राहणार आत आत तुझ्या पोटात. मोजत राहणार. पहिली लाट. दुसरी लाट. तिसरी लाट. आता आठवी लाट सगळ्यात छोटी. ओहोटी लागलेली. किनाऱ्याची प्रत्येक वस्तू ओहोटी ला आत आत घेऊन चाललेला तू. आणि दूरवर शंख ध्वनी. तुझी गाज कानात घुमत आहे का पोहचत आलो आत आत अंतिम ध्येया पर्यंत. शेषशाही श्री विष्णू. पायाशी श्री महालक्ष्मी. आणि भोवती अथांग पसरलेला. तूच तो. हे उदधि, हे पयोधि, हे निरनिधि. तुझी ओढ घेऊन येतेच तुझ्या पर्यंत. अथांग. अमर्याद. प्रत्येक तरंग सामावून घेणारा. तूच तो. सागरा. तुझ्या कुशीत हे पूर्ण समर्पण. सामावून घेशील ना. तुझ्या पोटात अंतिम श्वास घेऊन देशील ना.

-- अवनी गोखले टेकाळे 

Deepfake का आधुनिक मारीच राक्षस (Cyber च्या विळख्यात - 3)

आपण सोशल मीडिया वर फोटो अपलोड करतो त्याचे काही तोटे होऊ शकतात का? हो. होऊ शकतात. Deepfake technique मध्ये असेच फोटो, व्हिडीओ चुकीच्या कारणांसाठी वापरले जातात. काय आहे deepfake? सोप्या मराठी भाषेत समजून सांगणार आहे या ब्लॉग मध्ये. रामायणातील मारीच राक्षसाचे उदाहरण वापरून.  

पुराण काळात अनेक मायावी राक्षस घडून गेले. त्यातला एक लक्षात राहिलेला मायावी राक्षस म्हणजे मारीच राक्षस. पूर्ण रामायण घडायला कारणीभूत असणारी घटना म्हणजे सीता हरण. आणि तिला कारणीभूत मायावी राक्षस म्हणजे मारीच. ज्याने सुवर्णमृगाचे रूप धारण केले आणि तिथून पुढे घडलेले रामायण आपल्याला माहित आहेच. हे मायावी राक्षस नेहमीच वाईट हेतू साठी दुसरे रूप, आवाज  धारण करायचे. सोज्वळतेच्या, सभ्यतेच्या बुरख्याआड दडलेले कुकर्म करणारे हे राक्षस. 

असे मायावी राक्षस आजच्या जगात पण आहेत. ते कोणाचे रूप धारण करू शकतात? कोणाचा आवाज धारण करू शकतात? तर ज्यांचे फोटो, व्हिडीओ सोशल मीडिया वर अपलोड केलेले आहे अशा कोणाचेही. machine learning आणि artificial intelligence चे हे एक powerful technique. हे कुठली वाईट कृत्य करू शकते? तर अश्लील व्हिडीओ बनवणे, फेक news बनवणे, पैशाची अफरातफर करणे असे बरेच काही.  

त्यांना कुठून मिळतो डेटा? तर आपणच नाही का देत सहज पणाने. कधी नथीचा नखरा, कधी नऊ रंगांच्या नऊ साड्यांमधले फोटो, कधी आपल्या कुटुंबाचे फोटो, कधी हौस म्हणून आपल्या आवाजात सादर केलेले एखादे गाणे. तुम्हीच शोधून बघा सोशल मीडिया वरच्या आपल्या वावरातून आपण किती फोटो, ऑडिओ, व्हिडीओ अपलोड केले आहेत ते. तसेच कुठलेतरी पांचट गेम येत असतात फेसबूक वरती. तुम्ही म्हातारपणी कसे दिसाल, तुम्ही मागच्या जन्मात कोण होतात, आम्ही ओळखू शकतो तुमचा स्वभाव, आणि बरेच काही. असले गेम कृपा करून खेळू नका. त्यात नकळत आपली खूप माहिती त्या ऍप वाल्यांकडे जाते. आता तुम्ही शंभर पोस्ट पैकी नव्वद पोस्ट वर भांडणे उकरून काढून कंमेंट केल्या असतील तर तुमचा स्वभाव रागीट वाटणार. त्यासाठी ऍप आणि गेम कशाला पाहिजे? तेवढे तर आम्ही पण घर बसल्या सांगू शकतो की तुम्हाला. आणि परत त्यांनी किती खरेखरे ओळखले अशा कॉमेंट करून त्या ऍप ला धन्यवाद, पाच स्टार देऊन परत तुम्ही ते results फेसबुक वर पोस्ट करता. आता बोला. 

परत एकदा सायबर च्या विळख्यात मध्ये अधोरेखित केलेली गोष्ट सांगू इच्छिते. की एकदा मोबाइल चा नेटपॅक ऑन केला की काहीच private नसते. प्रत्येक क्षणाला आपल्याला कोणीतरी वाचू शकते. घाबरायचे नाही. पण सतर्क राहायचे. जागरूक पणाने नवीन गोष्टी समजून घ्यायच्या. आपण करत असलेल्या प्रत्येक गोष्टीचा एकदा सारासार विचार करायचा. खरंतर हे माहित नसते असेही नाही. पण हौस आणि गांभीर्य यात बहुतेक हौस वरचढ ठरते हे मात्र खरे. 

तुम्हाला अशा अजून कुठल्या गोष्टींविषयी वाचायला आवडेल ते कंमेंट मध्ये सांगा. पुढच्या ब्लॉग मध्ये त्यावर लिहायचा प्रयत्न करेन. सायबर च्या विळख्यात या लेबल खाली या विषयावरील सर्व लेख एकत्रित करत आहे. वाचू शकता खालील लिंक चा वापर करून. 

तुमचेच रहाट - गाडगे माझ्या लेखणीतून..: Cyber च्या विळख्यात (avanigokhale.blogspot.com)

-- अवनी गोखले टेकाळे 

Data Mining (Cyber च्या विळख्यात - २)

नमस्कार मित्रांनो. या नवरात्रात एक अनोखा उपक्रम. Information Technology तुमच्या आमच्या आयुष्याचा नकळत भाग झालीच आहे. तर तिला सन्मानाने स्वीकारू या. जे वापरत आहोत त्याचा अर्थ समजून घेऊ या. मराठीत खूप कमी माहिती उपलब्ध आहे. त्यामुळे सोप्या भाषेत  प्रत्येक माळेला एका नवीन विषयाची मराठीत थोडक्यात ओळख करून देण्याचा प्रयत्न करत आहोत. आणि दसऱ्याला सीमा उल्लंघन करून पुढचे पाऊल टाकायला सज्ज होऊया.  

Mining चा मराठीत अर्थ खाणकाम करून उपयुक्त वस्तू मिळवणे. ही आहे आपल्या माहितीची खाण. वेगवेगळ्या सोशल मीडिया वरती आपली माहिती सेव्ह होते त्याची खाण. एक माणूस, एक घटना म्हणजे एक डेटा. असे करोडो डेटा एकत्र येऊन तयार होतो तो database. आणि याच्या अभ्यासातून, याच्या mining मधून तयार होतात वेगवेगळे नियम. 

Data mining मधली दोन उदाहरणे सांगतो. खरीखुरी घडलेली. कुठे ना कुठे वाचलेली. अभ्यासलेली. अर्थ, निष्कर्ष ज्याला जसे लावता येतील तसे लावावेत. 

एक आटपाट नगर. नगरात एक जोडपे. त्यांना एक कॉलेज मध्ये जाणारी मुलगी. घराजवळ general store. कायम खरेदी तिथेच. अचानक store मधून त्यांना प्रेग्नन्ट बायकांविषयी प्रबोधन करणारी, आवश्यक असणाऱ्या वस्तूंना अधोरेखित करणारी पॅम्प्लेट्स घरी यायला लागली. Pregnant कोण? आई का कॉलेज मध्ये जाणारी मुलगी? शक्यता दोघींची नव्हती. त्यांनी कंप्लेंट केली. पॅम्प्लेट्स बंद करायला लावली. Store वाले confident. माहिती चुकीची? शक्यच नाही. आम्ही पक्क्या माहिती च्या आधारावर बोलतो, तुम्ही खात्री करून घ्या. आणि थोडक्या दिवसात कॉलेज मध्ये जाणारी मुलगी प्रेग्नन्ट असल्याचे लक्षात आले. घरच्यांना कळण्याच्या आधी store वाल्यांना कळलेच कसे? Data mining जगतातील खळबळ उडवून देणारी घटना. Data mining Algorithms चा effectiveness prove करणारी घटना. तर झाले काय होते? Store मध्ये खरेदी ला आलेल्या व्यक्तींचा आणि खरेदी केलेल्या वस्तूंचा एक पॅटर्न बनवला जायचा. त्यावरून rules तयार केले जायचे आणि परत तो व्यक्ती खरेदी ला आल्यावर काय खरेदी करेल याचे आडाखे बांधले जायचे. त्या pattern मधून लक्षात आले होते की pregnant ladies च्या section मध्ये नकळत ती मुलगी रेंगाळत होती. 

दुसरे सोपे उदाहरण द्यायचा प्रयत्न करते. आपण बर्गर खायला हॉटेल मध्ये गेलो. तिथे आपल्याला वेगवेगळे combo packs दिसतात. बर्गर सोबत fries आणि cold drink असा अतिशय कॉमन combo pack दिसेल. तर हे ठरवते कोण आणि कसे? तर आपण खातो. payment करतो तेव्हा बिल generate होते. अशी लाखो बिल्स मिळून database तयार होतो. या बिल मध्ये साधारण पॅटर्न कळून येतो की कुठले दोन पदार्थ एकत्र खायला लोकांना आवडतात. त्याप्रमाणे हे rules वापरून मेनू ठरवले जातात. 

तर ही नुसती झलक. ते बिल तयार करतात. ते cctv वापरतात. त्या सायबर च्या विळख्यातून तयार होत असतो तो database. आणि त्याचा अभ्यास करून बनते तुमच्या आमच्या जगण्याची एक चालती बोलती कुंडली. ती म्हणजे mining.

 घाबरायला नको. पण सावध राहायला हवे. अभ्यास करत राहायला हवे. मागच्या ब्लॉग मध्ये एक प्रश्न विचारला होता ना. की तुम्ही मैत्रिणीशी चॅट वर बोलत आहात की मला अम्ब्रेला पॅटर्न चा ड्रेस घ्यायचा आहे. आणि नेमका तुम्हाला शॉपिंग साईट्स वर अगदी तुम्हाला हवा तसाच ड्रेस पहिल्या नंबर वर दिसतो. या काही निव्वळ योगायोग नसतो बरं. तो जुळवून आणलेला योगायोग असतो. 

तर शेवटाकडे येताना शारदीय नवरात्राच्या पहिल्या माळेच्या तुम्हा सर्वांना शुभेच्छा. उद्या दुसऱ्या माळेला येतो नवीन उदाहरणे घेऊन. पुढच्या नऊ दिवसात काय वाचायला आवडेल ते सांगा. आणि आता जाता गम्मत म्हणून कंमेंट्स मध्ये सांगून जा की या ब्लॉग मधून वाचक म्हणून तुम्ही आणि ब्लॉगर म्हणून आम्ही काय data mining केले असेल बरं?? आणि शेवटचे एक. या ब्लॉग ला लगेच adsense नी ऍड लागली. automatic. आणि ती पण data mining शीच संबंधित. आता बोला!!!!!

खाली दिलेल्या लिंक वर या विषयातील सर्व लेख एकत्रित वाचू शकता. 

तुमचेच रहाट - गाडगे माझ्या लेखणीतून..: Cyber च्या विळख्यात (avanigokhale.blogspot.com)

-- अवनी गोखले टेकाळे