फोडणीचे वरण/आमटी/सार

काहीतरी वेगळं करायचं म्हणून youtube वर शोधाशोध करावी तर त्यात नाविन्यपूर्ण वेगवेगळे पदार्थ असतात. आपण अर्धा तास इकडून तिकडून रेसिपी बघून एखादी करायचा विचार करतो आणि लक्षात येत की अर्ध्या गोष्टी आपल्या घरात नसतातच. मग मार्केट ला जाऊन खरेदी करायचा उत्साह संपलेला असतो आणि मग आपली गाडी परत वरण भात नाहीतर खिचडी वर येते. त्यामुळे एवढ्या गोंधळात न पडता गरम भातासोबत झटपट करता येतील असे वेगवेगळे पातळ पदार्थ लिस्ट करायचा प्रयत्न केला आहे. फोडणीचे वरण/आमटी/सार या प्रकारात मोडतील असे. फार काही किचकट पदार्थ नाहीयेत. रेसिपी माहित असते बऱ्यापैकी सगळ्यांना. त्यामुळे फक्त लिस्ट केली आहे. कुठली रेसिपी जास्त डिटेल पाहिजे असेल तर कंमेंट करा.

1. तूर डाळीचे साधे गोड वरण - हळद, हिंग थोडा गूळ घातलेले. वरण भात तूप मीठ लिंबू. सगळ्यात महान जेवणाचा बेत.

2. डाळ वांग - शिजवलेली तूर डाळ आणि वांगी घालून केलेली आमटी

3. कोकणी पद्धतीची ओले खोबरे, गोडा मसाला, कोथिंबीर, आमसूल, गूळ घालून केलेली आमटी. याच पद्धतीने चिंच गुळाची आमटी पण करता येते. 

4. सांबार - सांबार मसाला आणि असतील त्या सगळ्या भाज्या, चिंच गूळ घालून केलेले सांबार

5. रस्सम - रस्सम मसाला, चिंच गूळ वापरून वरून तूप जिरे, हिंग, कढीपत्ता, सुकी मिरची ची फोडणी

याचं प्रकारे चिंच ऐवजी आमसूल/टोमॅटो वापरून पण करू शकतो

6. एसर आमटी - हा मराठवाडी प्रकार आहे. वेगवेगळ्या धान्यांचा आणि डाळींचा भाजून मिक्स भरडा काढलेला असतो. यात दळताना काळा मसाला मिक्स केलेला असतो. कांदा किंवा लसणीची फोडणी आणि काळा मसाला घालून केलेली आमटी झटपट आणि झणझणीत होते

7. Premix सांबार - भाजलेल्या डाळी, सांबार मसाल्याचे पदार्थ, मिरची, धने, जिरे एकत्र दळून आणायचे. करताना नुसते गरम पाण्यात कालवून झटपट फोडणी टाकायचे. याची वरण फळ/डाळ बाटी पण खूप टेस्टी होतात. 

8. मेथी/ पालक/ चुका/अंबाडी चे वरण 

9. दाल तडका/पळी फोडणी - लोखंडाच्या पळी मध्ये/छोट्या कढल्यामध्ये लसूण, लाल मिरची, कढीपत्ता, थोडे तीळ, हिंग, कोथिंबीर घालून फोडणी करायची. आणि ती पळी डायरेक्ट गरम वरणात घालायची. 

10. चिंचेचे/आमसुलाचे/टोमॅटो चे सार - थोडा गूळ, आणि तूप जिऱ्याची फोडणी देऊन केलेले सार. आमसूल ऐवजी कोकम सरबताचे आगळ वापरले तरी चालते. झटपट सार होते 

11. चाकावताची/पालकाची ताकातली पातळ पालेभाजी - ताकाला थोडे बेसन लावायचे. बारीक चिरलेला चाकवत, आणि तूप, जिरे, मिरची ची फोडणी. पातळ भाजी मध्ये भिजवलेली हरबरा डाळ आणि शेंगदाणे 

12. सांडग्याची आमटी - सांडगे तळून घ्यायचे. आणि लसूण, मिरची, कोथिंबीर, कांदा, टोमॅटो फोडणीत घालायचे आणि पाणी घालून त्यात सांडगे शिजवायचे. 

13. डुबुक वड्याची आमटी - बेसन मळून त्याचे छोटे गोळे करायचे. आणि त्याची आमटी करायची 

14. उडदाचे घुटे - उडीद डाळ थोडी भाजून घ्यायची. कुकर ला शिट्ट्या मारून घ्यायची. आणि लसूण, हिरव्या मिरची ची फोडणी द्यायची 

15. मसूर डाळीची आमटी 

16. पंच डाळीची आमटी - तूर डाळ, हरबरा डाळ, उडीद डाळ, मसूर डाळ, मूग डाळ या सगळ्या डाळी एकत्र करायच्या. आहेत त्या सगळ्या भाज्या घालायच्या आणि मग त्याची आमटी करायची. 

17. हिरव्या मुगाची आमटी - हिरवे मूग कुकर ला शिट्टी मारून घ्यायचे. थोडे भरडून त्याची आमटी करायची 

18. मटार/तूर/ओले हरबरे यांची आमटी  - थंडीच्या दिवसात ताजे मिळणारे मटार/तूर/घाटे यांची आमटी छान होते. तेलावर लसूण, हिरवी मिरची, शेंगदाणे आणि तूर परतून घ्यायचे. मिक्सर ला भरड काढून घ्यायचे आणि मग आमटी करायची. 

19. कुळीथाचे पिठले - कुळीथ पीठ पाण्यात कालवून घ्यायचे आणि लसणीची फोडणी देऊन पिठले करायचे. हे पातळ असते बेसन पिठल्यासारखे घट्ट नसते. सर्दी झाली असेल तर कोकणातला रामबाण उपाय. 

20. बेसन पिठले 

21. कढी - कढी नेहमीचीच. पण त्यात season प्रमाणे गाजर, पडवळ घालून करता येते. 

22. अळूचे फदफदे - अळू , चिंच गूळ, काजू खोबऱ्याचे काप, हरभऱ्याची भिजवलेली डाळ, शेंगदाणे इतका सगळा माल मसाला घालून पण आपली भाजी पुणेरी कार्यालयात मिळते तशी होत नाही. कारण ते लोकं जिलेबीचा थोडा पाक घालतात त्यात. 

ता. क. 

अजून काही वेगळे प्रकार तुम्ही करत असाल तर कॉमेंट मध्ये share करा. आणि यात नमूद केलेले एसर, सांबार किंवा वरणाचे premix विकत पाहिजे असेल तरी कळवा. कसंय, आपला बॉल, आपली बॅटिंग या rule प्रमाणे, आपला ब्लॉग आपले प्रमोशन. 

-- अवनी गोखले टेकाळे 

Aroma Therapy once more - कांदा लसूण मसाला

मनाला मरगळ यायला लागली की सगळी हातातली कामं बाजूला ठेवायची आणि मस्तपैकी मसाले भाजायला घ्यायचे. जादू असते या वासात. रंध्रारंध्रात बसलेली मरगळ बाहेर पडून तिथे भाजलेले रानटी वेलदोडे, सुंठ, हळकुंड, लवंग यांचा सुगंध जाऊन बसतो. आणि मसाला पूर्ण होईपर्यंत आपण परत स्वच्छंदी होऊन जातो. आणि एक काम होऊन जाते ते वेगळेच. अरोमा थेरपी अजून वेगळी काय असते? 

पुढचा सुपरहिट प्रयोग - कांदा लसूण मसाला. कुठल्याही कृत्रिम रंग, भेसळ, प्रेझर्व्हेटिव्ह शिवाय बनवलेला हा मसाला वर्षभर टिकतो. हा मसाला बनवायला लागणारे अर्धे खडे मसाले तर आपल्या घरात सहज असतातच.. तर खाली दिलेले पदार्थ वेगळे वेगळे तेलामध्ये परतून घ्यायचे.. आणि मग सगळे मिक्सर मधून दळायचे.. कि झाला मसाला घरच्या घरी तयार.. 

1. एक किलो कांदा
2. शंभर ग्रॅम लसूण
3. धने २०० ग्रॅम.. 
4. कोरडे खोबरे पाव किलो.. 
5. तीळ ५० gm 
6. सुकी मिरची पाव किलो.. 
7. हळकुंड 
8. खडा हिंग 
9. जिरे १०० ग्रॅम 
10. शाह जिरे २० ग्रॅम 
11. दगड फूल २० ग्रॅम 
12. जावित्री २० ग्रॅम 
13. मिरे २० ग्रॅम 
14. लवंग २० ग्रॅम 
15. दालचिनी २० ग्रॅम 
16. तमाल पत्र २० ग्रॅम 
17. मसाला वेलदोडे २० ग्रॅम 
18. सुंठ २० ग्रॅम 
19. बदामफूल २० ग्रॅम 

जास्त प्रमाणात मसाला करत असू तर कांडप वाल्याकडून दळून आणता येतो.. किंवा घरी मिक्सर मध्ये पण छान बारीक मसाला दळला जातो.. फक्त मिक्सर मध्ये करणार असाल तर सोपे जावे म्हणून काही बदल करू शकता जसे कि सुकी मिरची, हळकुंड आणि खडा हिंग याच्या ऐवजी घरातले हळद, तिखट आणि हिंग गरम करून घालू शकतो.. तसेच गोटा खोबरे बऱ्याच वेळा खऊट निघते तर त्याच्या ऐवजी desiccated coconut वापरू शकतो.. 

एकदा नक्की करून बघा.. आणि aroma therapy कशी वाटते ते सांगा नक्की..  

तुम्हाला माझे स्वयंपाक घरातले प्रयोग आवडत असतील तर माझ्या ब्लॉग च्या उजव्या भागामध्ये labels देऊन लेखांचे वर्गीकरण केलेले आहे. त्यातील "जाऊ तिथे खाऊ" यावर क्लिक करून सगळे लेख वाचू शकता. जाऊ म्हणजे आमच्या सुगरण जावा बरंका. ज्यांच्या प्रोत्साहनामुळे वेगळे वेगळे प्रयोग करून बघायची ऊर्जा मिळते. 

-- अवनी गोखले टेकाळे 

सांबार मसाला

लग्नानंतर मसाले करायची सुरुवात झाली ती वर्षाचा काळा मसाला करण्यापासून. आणि मग हळू हळू लागलेले वेड वाढत गेले. पुढचा प्रयोग. सांबार मसाला. 

१ भाजीचा चमचा प्रत्येकी उडीद डाळ, हरबरा डाळ, तीळ, जिरे, लाल तिखट (किंवा ५-७ मिरच्या) 

३ भाजीचे चमचे धने, अर्धा भाजीचा चमचा मीठ

एक वाटी कढीपत्ता

एक खायचा चमचा प्रत्येकी हिंग, मोहरी, मेथ्या

यात लागणाऱ्या सगळ्या गोष्टी घरात असतातच. फक्त योग्य त्या प्रमाणात त्या थोड्या थोड्या तेलावर मंद परतणे. आणि मग मिक्सर ला फिरवणे. एवढेच आपले काम.

जास्त किचकट वाटत असेल तर सरळ आपलं मला सांगून टाका किती किलो पाहिजे? लगेच बनवायला सुरुवात करते. 

-- अवनी गोखले टेकाळे

ताकातली सोलकढी (षड रस रसनेचे - आंबट - ३)

कैरी, चिंच यानंतर पुढचा आंबट पदार्थ घेऊन येत आहे. कोकम. मूळ रेसिपी मधला मुख्य घटक म्हणजे नारळाचे दूध. पण work from home आणि work for home हे दोन्ही म्हणजे तारेवरची कसरत. गडबडीची वेळ. त्यात कोकम भिजत घालावे, नारळाचे दूध काढावे म्हणजे जरा वेळखाऊ किचकट काम. त्यामुळे दुधाची तहान ताकावर म्हणत थोडा रेसिपी मध्ये सोपा ट्विस्ट. ताकातली सोलकढी. 

दही घुसळून घ्या. आवश्यकतेनुसार पाणी घाला. त्यात तयार कोकम आगळ घाला. मीठ, साखर, किसलेले आले, जिरेपूड, चिरलेली कोथिंबीर घाला. मुलगी लहान असल्यामुळे मी हिरवी मिरची घातली नाही पण आवडत असेल तर मिक्सर ला हिरची मिरची, आले, कोथिंबीर असे फिरवून घालू शकता. 

नाश्ता झाल्यावर अकरा वाजता तहान तहान होते तेव्हा प्यायला चांगला प्रकार आहे हा. किंवा जेवणात पण घेऊ शकता. पाहुणे आले की welcome drink म्हणून देऊ शकता. 

त्याचे काय आहे उन्हाळ्यात सुद्धा cold drink च्या बाटल्या न पिणारे काही वेडे आहेत या जगात अजून पण. आम्ही त्यातलेच. मग गरमी मध्ये असे काय काय करत बसायचे घरी. तुम्ही आमच्या वेडेपणा मध्ये सहभागी होणार का? कोल्ड ड्रिंक पेक्षा हे पिऊन बघणार का? नक्की करून बघा. 

- अवनी गोखले टेकाळे

ठेचा (शड रस रसनेचे - तिखट -१)

आम्ही मराठवाड्यातले लोक गोड तर खातोच पण आम्हाला तिखटाचा झटका जास्त प्रिय. त्यामुळे रसनेच्या सहा रसांपेकी पुढचा रस घेऊन येत आहे. तिखट. मराठवाडी झटका. ठेचा!!

इकडच्या लोकांना जेवणात ठेचा, भाकरी पाहिजे मग बाकी काही असो नसो फार फरक नाही पडत. त्यातून कडक भाकरी असेल तर अजून प्रिय.

ठेचा खायचा तर आमच्या बाबांच्या (सासर्यांच्या) हातचा. वाटीभर खाल्ला तरी बाधणार नाही. त्यांची कृती आणि टिप्स तुमच्यासाठी.

पोपटी मिरच्या घ्यायच्या. देठ काढून तेलात वाफवून घ्यायच्या मिरच्या. वाफवताना झाकण ठेवा म्हणजे ठसका घशात कमी जातो. थोडे भाजलेले शेंगदाणे पण तेलात घालायचे. थंड झाले की भरपूर सोललेली लसूण, शेंगदाणे, मिरची, जिरे, कोथिंबीर, मीठ मिक्सर मधून काढावे. दगडी खलबत्ता असेल तर अजून बहार. चुर् आवाज करत वरून कडक तेलाची फोडणी. फोडणीत तेल जिरे आणि हिंग उचलून घालायचे. आणि ठेच्यात मिरची पेक्षा लसूण उचलून घालायचा. म्हणजे बाधत नाही. 

हा झाला साधा ठेचा. यात मिरच्या तेलावर वाफवताना कधी त्यात कच्चे टोमॅटो घाला, कधी मेथी घाला. कधी दुधी भोपळ्याचा मधला गर घाला. कधी दोडक्याच्या शिरा घाला.

बाकी फोटो नाही का विचारू नका. ठेच्याचे फोटो शूट करण्या एवढे रसिक नाही आम्ही. करतो आणि खाऊन टाकतो.

ता. क. स्वयंपाक करताना नाकाला हात लावू नका बरं. तसंही मिरच्या नाकाला झोंबायला फार वेळ नाही लागत म्हणून म्हणलं आपलं.

- अवनी गोखले टेकाळे

रस शेवया (शड रस रसनेचे - गोड - १)

हा आमचा खास कोकणी प्रकार. रसातल्या शेवया. आम्ही माणसं ना आमरस भात पण खाऊ शकतो इतके आमरस प्रेमी. आमची जीभ फणसा सारखी काटेरी आणि मन आंब्या सारखे गोड. 

फळांचा राजा आंबा आणि रसनेच्या शड रसांचा राजा म्हणजे गोड. इतके सगळे असताना गोड पदार्थ लिहायचे ठरवले तर सुरुवात आमरस पासून नाही तर कशा पासून होणार.

शेवयाच्या खिरीचे राजेशाही रुपडे म्हणजे रसातली शेवयी. मी नवीन नवीन करायला गेले आणि याचे खूप प्रयोग फसवले. म्हणजे शेवया रसात शिजवायला गेले त्यात थोडे दूध घातले पण किंचित आंबट रस असल्याने दूध फाटले. कधी सगळ्या शेवया एकमेकींना चिकटून त्यांचा गोळा होऊन बसला. पण खूप प्रयोगा नंतर या वेळी एकदम परफेक्ट जमली म्हणून मग घेऊन आले तुमच्या साठी. 

आमरसात थोडे दूध, साखर घालून मस्त फ्रिज मध्ये ठेऊन द्या. साखर किती ते रसाच्या गोडीवर ठरवा. तुपावर शेवया परतून घ्या. हात शेवया असतील तर जास्त बेस्ट. पाण्यात शेवया शिजवून घ्या. आणि मग आम रसात या शेवया घालून हलवा. बाकी आमरस मध्ये दूध किती घालायचे? आपल्याला फालुदा नाही करायचा, जेवणात गोड म्हणून घ्यायचे आहे त्यामुळे थोडक्यात. ड्राय फ्रूट काय आणि कधी घाला ते काही सांगत बसत नाही. ते तुमची हौस, आवड. ते काय दोन घाला नाहीतर दहा. तुपावर परतून वरून डेकोरेट करायला घाला नाहीतर किसून दुधात घाला. कुठल्याही गोड पदार्थाचा शेवट होतो जायफळ किंवा वेलची पावडर नी. घालायचे तर घालू शकता पण रसाचा स्वाद आणि रंग पुरेसा ठरतो त्यामुळे काही नाही घातले तरी चालेल.

तुम्ही म्हणाल हिनी प्रमाण नाहीच सांगितले कशाचे, तर सांगितले काय नेमके? मी फक्त तुमच्या तोंडाला पाणी सुटेल आणि पदार्थ करून खायची इच्छा होईल एवढेच काम केले. बाकी प्रमाण ते काय तुम्ही सुगरण आहातच. घाला सगळे मोकळ्या हाताने. प्रयोग फसला तर सरळ या फोटोचा वास घेत आमच्या घरी पोचा. सोबत करू आणि खाऊ. काय म्हणता.

-- अवनी गोखले टेकाळे

चिंचेचे पन्हे (शड रस रसनेचे - आंबट - २)

बाळ लोणचे नंतर खरं तर कैरीच्या पन्ह्याबद्दल लिहिणार होते पण हे चिंचेचं पन्हं जरा डोक्यात, पोटात आणि लिखाणात मध्येच घुसलं..

आपल्याला तर हेच सोपं वाटत बघा.. म्हणजे त्या vitamin C च्या गोळ्या घेण्यापेक्षा आपलं व्हिटॅमिन सी वाले पेय पदार्थ आहारात घ्यायचे भरपूर..लिंबू सरबत, कधी चिंचेचं सार, पन्हं, रस्सम, कधी कैरीच पन्हं, कधी अमसुलाचे सरबत, सार, सोलकढी, कधी जांभळाचे सार किंवा सरबत, टोमॅटो चे सार, कढी, ज्वारीचे किंवा नाचणीचे आंबील, आवळ्याचे सरबत, जांभूळ सरबत, करवंदाचे सरबत.. आणि बरच काय काय.. रोज एक प्रकार केला तरी दोन आठवडे असे झटपट जातील.. सहा रसात आंबट वर पहिला जोर द्यायचं हे पण एक कारण आहेच सध्या..

तर आता येऊ चिंचेचं पन्हं.. हे जर प्यायल नसेल तर एका स्वर्गीय चवी पासून तुम्ही अनभिज्ञ आहात अजून. वाचता वाचता घ्याच करायला.. फार अवघड कलाकुसर काही नाही.. गाभुळलेली चिंच थंड पाण्यात भिजत घाला.. जेवढी चिंच तेवढा गुळ चिरून घ्या. काकवी असेल घरात तर अजून छान, गुळापेक्षा पटकन एकजीव होते आणि गूळ चिरायचे पण कष्ट वाचतात.(गूळ चिरण्या पेक्षा नंतर त्या सुरीचे जे लडबडून हाल होतात ते खरं तर नको वाटतात) चिंचेचा कोळ, गूळ, जिरे पूड आणि थोड पिंक salt असेल तर नसेल तर साधं मीठ थोड चालतंय, थोडी वेलची पावडर आणि थंडगार पाणी घालून पन्हं सारखे करा..  

-- अवनी गोखले टेकाळे

बाळ लोणचे (शड रस रसनेचे - आंबट - १)

अन्नाचे रस सहा. गोड, आंबट, तिखट, तुरट, कडू, खारट. याच सहा रसांवर आधारित पुढची लेखमाला. यातला तोंडाची चटक वाढवणारा सगळ्यात प्रमुख रस म्हणजे आंबट. आणि त्या आंबट ची सम्राज्ञी म्हणजे कैरी!! तर सगळ्या चवींवर लिहिणार आहेच.. पण सीझन संपेपर्यंत कैरी वर जोर देऊया..

गरमी आवडण्याचे एकमेव कारण म्हणजे कैरी आणि आंबा. आत्ता बाजारात असलेल्या कैरीला पावडर लावली असेल, आत्तापासून नको आणायला, बाधेल, घसा बसेल, पित्त होईल असे काही सुज्ञ विचार असणाऱ्यांनी पुढे वाचूच नका.

वर्षाचे साठवणीतले लोणचे जानेवारी पर्यंत बुडाला गेलेले असते. आणि मग लिंबू लोणच्यावर भागवा भागवी करत वाट बघणे चालू असते ते कैरीच्या आगमनाची. बाकी ते प्रेगनन्ट बाई डोळे मिचकावत कैरी खाते हे फक्त पिक्चर चे नियम आहेत. आपल्याकडे तसं काही नसतं.. बाजारात पहिली कैरी आल्यापासून शेवटची कैरी येईपर्यंत खवय्यांच्या घरात दररोज कैरी असतेच. आणि अबालवृद्ध सगळ्यांचा त्यावर डोळा असतो. अशातच घरातली बाई ओट्याशी सिझन ची पहिली कैरी चिरायला घेते. मग सगळे स्वयंपाकघरात डोकावत एक एक फोड उचलत जातात. मग आधी नुसती कैरी खाणे, मग मीठ लावून खाणे, मग मसाला लावून खाणे, असे करत करत जर शेवटी उरलीच कैरी तर मग पदार्थ वगैरे बनवायला पुढे जायचे. 

तसे तर कैरीचे खूप प्रकार बनवतोच आपण. पण त्यातला मानाचा पहिला मानकरी म्हणजे बाळ लोणचे. कैरी बाळ असते म्हणून बाळ लोणचे म्हणायचे का लोणच्याचे बाळ रूप म्हणून बाळ लोणचे म्हणायचे हे आपले ज्याचे त्याने ठरवायचे. आपण ठरवत नाहीच काही, डायरेक्ट करायला घेतो. फार वेळ घालवायचा नाही बनवण्यामध्ये. बनवण्यापेक्षा जास्त जोर खाऊन संपवून टाकण्यावर पाहिजे. त्यामुळे सरळ तयार लोणचे मसाल्याचे मोठे पाकीट सिझन सुरु झाला कि आणूनच ठेवायचे. (आपण काही जाहिरात करत नाही कोणाची, पण तरी केप्र चा चांगला असतो.)

कैरी चिरून त्यात मसाला, मीठ आणि कैरी आंबट किती आहे त्या प्रमाणात गूळ घालायचा. फोडणी करायची त्यात थोडी मोहरी आणि भरपूर हिंग(मिरे आणि मेथ्या आवडत असल्यास ते पण घालू शकतो). आणि फोडणी थंड झाली की वरच्या मिश्रणात घालून हलवायचे. एका जेवणासाठी माणशी एक छोटी बाळ कैरी घ्यावी. हे लोणचे "टिकत" नाही याची दोन कारणे - एक म्हणजे नवीन नवीन आलेल्या कैऱ्या पिवळ्या असतात, त्यामुळे घालून ठेवलेले लोणचे टिकत नाही. आणि दुसरे कारण म्हणजे जेवण संपेपर्यंत वाडग्यातले लोणचे संपलेलेच असते. 

if(कैरी available in market ==true) 

   {Execute same recipe every day}

बाकी बाळ लोणच्यावरच थांबायला नको. पटापट बनवून, खाऊन परत माझ्या ब्लॉग वर या. कैरीचा पुढचा पदार्थ वाचण्यासाठी. तोंडाला पाणी सुटले का? अजून सुटले नसेल तर फोटो बघत रहा..

-- अवनी गोखले टेकाळे

अन्नपूर्णा

मूलभूत तीन गरजा. त्यातली अन्न ही पहिली. पोट भरलेले तर बाकी काम करायला सुधरते नाहीतर डोक चक्कर चक्कर. उपास कधी केले नाही.. डाएट वगैरे चे अर्थ कधी समजून घेतले नाहीत.. एकच नियम स्वतः ला लावला लग्न झाल्यास.. अस्तित्वात असलेली सगळी धान्य, कडधान्य, डाळी, भाज्या, पालेभाज्या आलटून पालटून पोटात गेले पाहिजे.. तिथे आवडत नाही म्हणून वेगळी भाजी बनवून देते असले फाजील लाड जमणार नाहीत.. सहा रसांनी युक्त अन्न जिभेवर चवीची जाणीव देत पोटात जाते.. हे सगळे रस पोटात जाऊ द्यावे कारण त्याच रसांमध्ये घोळवून शब्द बाहेर येतात जिभेवर.. उगाच बोलताना एखादा रस कमी नको पडायला..

माझी आजी म्हणायची (ती काय काय म्हणायची ते अख्ख्या महाराष्ट्राने वाचले म्हणा) कोणाला खास जेऊ घालायचे तर पानात रंगसंगती चोख असावी.. उगाच करायचे म्हणून विचार न करता पदार्थ करत सुटले आणि पान वाढल्यावर कळले सगळेच पिवळ्या रंगाचे.. असले चांगले दिसत नाही. खाणाऱ्याला अशा पानात जेवावे वाटत नाही.. आधी मेनू ठरवावा त्याचे रंग वास चवी एकमेकांना पूरक असाव्यात.. आणि मग पदार्थ बनवायला घ्यावे..

माझे माहेर म्हणजे कोकणी खाद्य संस्कृती आणि सासर म्हणजे मराठवाडा. ओल्या नारळाचे शेंगादाण्याशी लग्न लागल्यावर व्हायचे ते सगळे धमाल गोंधळ उडाले माझे सुरवातीला.. तसा स्वयंपाक येत होता आधीपासून पण इकडे नावं ऐकून गांगरून जायचे मी.. डुबुकवडी, माणिक पैंजण, मोहन भाऊ, सुशीला, एसर, पूड चटणी, गडगीळ, दिलपसंद, चमकुरा असे नाव ऐकले की काय करायचं आणि कसं करायचं.. आम्हाला आपले फणस, ओले काजू, कुळीथ, पातोळ्या, आंबोळ्या, घावन, रातांबे असले शब्द ऐकायची सवय.. त्यात परत भाजीत शेंगा कूट घालायचे का ओला नारळ हे अजून एक प्रश्नचिन्ह.. पण नवीन पदार्थ खायची आवड असल्यामुळे करायला पण शिकले.. माझे पाककलेतील ज्ञान दुप्पटीने वाढले..

चवीचे म्हणाल तर माझे सासू सासरे दोन्ही नणंदा आणि नवरा सगळेच उत्तम स्वयंपाक करतात.. लग्नाच्या आधी पहिल्यांदाच सासरी आलेले आणि तेव्हा केलेल्या स्वयंपाकात वरण सासर्यांनी बनवले होते तेव्हाच लक्षात आले आपला पाककलेचा सोडवलेला पेपर ज्या मास्तरांच्या हातात तपासायला जाणार त्यांचा पाया भक्कम आहे.. अजूनही त्यांनी एखाद्या पदार्थाला दाद दिली मनापासून की मी एकदम सातवे असमान पर असते.. आणि तेव्हाच दुसरे हे पण जाणवले की इथे पुरुषांच्या सुध्धा स्वयंपाक करण्यात तितकीच सहजता आहे.. काही पुरुष हळूच बायकोला लपून छपून मदत करतात, कोणाला कळू देत नाहीत.. तसेही नाही इथे.. सहजतेने सांगितले होते पहिल्याच भेटीत वरण बाबांनी केले आज आणि भाजी आईनी केली.. आवडले ना तुम्हाला.. इतके सहज..

अभ्यास केल्यावर वार्षिक परीक्षा देतो ना तसे महालक्ष्मी (गौरी चा सण) चा सोवळ्यात स्वयंपाक करताना वाटते मला.. आमची चार कुटुंब एकत्र येऊन हा सण करतात आणि हा स्वयंपाक मी आवर्जून करते वार्षिक परीक्षा समजून.. वर्षभरात केलेल्या सगळ्या प्रयत्नांचा कस लागतो तेव्हा.. सोळा भाज्या, पाच कोशिंबिरी, तीन चटण्या, पुरण पोळी, साधी पोळी, कटाची आमटी, कढी, चमकुर्याचे भजे, घोसवळ्याचे भजे, कुरडई, साखरभात, साधा भात, वरण, खीर, कानवला.. तरी काहीतरी राहिलेच आहे यादीत बहुतेक (एक यादी असते केलेली तेव्हा त्यात एक एक पदार्थ झाला की टिक टिक करत जायचे म्हणजे विसरत नाही) हा सगळा स्वयंपाक मी आणि धनश्री करतो सासूबाईंच्या हाताखाली. (हो हो.. ही तीच धनश्री.. तोरण विणायला सोबत रात्री जागायची तीच.. माझी चुलत जाऊ. तिच्याबद्दल निवांत परत कधीतरी) तर हा स्वयंपाक जेव्हा दाद मिळून पास होतो तेव्हा वर्षभरात केलेल्या सगळ्या छोट्या मोठ्या प्रयोगाचे समाधान वाटते..

आता हे सगळे पुराण झाले स्वयंपाक बद्दल.. पण तो काय पोट भरायला करतोच आपण सगळे.. थोडे फार नावीन्य पण आणायचा प्रयत्न करतो. पण याच्या पलीकडे जाऊन एक छंद आहे जगावेगळा.. त्याच्यासाठी लिहायचा खटाटोप.. मला मसाले, लोणची आणि भाजण्या करायला प्रचंड आवडते.. बहुतेक हे करताना जो वास येतो खमंग त्याच्या वरच्या प्रेमामुळे असेल.. पण तुफान आवडीने मी ही गोष्ट करते.. भयानक उत्साह संचारतो माझ्यात.. वेळात वेळ काढून मसाल्यासाठी खडे मसाले बाजारातून आणण्यापासून सगळे जाम भारीच वाटते मला.. सांबार मसाला, काळा मसाला, उपास आणि साधी थालीपीठ भाजणी, कैरीचे लोणचे हे प्रकार माझेच मला आवडतात खूप..आता विकतचे नको वाटतात.. खूप प्रयोग करून कमावलेला फॉर्म्युला आहे माझ्याकडे या सगळ्याचा..( माझ्या पर्सनल ब्लॉग वर जाऊ तिथे खाऊ या विषया अंतर्गत माझे असेच काही प्रयोग सापडतील तुम्हाला प्रमाणासहित.. ) माझ्या सोबत अजून काही मैत्रिणींना हे वेड लावले आहे..

तर यापुढे एक नक्की करा.. तुमच्यासमोर कोणी बोलायला लागले की आयटी मधल्या किंवा जीन्स टीशर्ट घालणाऱ्या मुलींना स्वयंपाकाची बिलकुल आवड नसते तर त्यांना एकदा थांबवून सांगा.. त्या जगात पण वेड्या मुली शिल्लक आहेत अजून.. ज्यांना छंद म्हणून मसाले, लोणची आणि भाजण्या घरी बनवायचा नाद आहे.. पारंपरिक पाककला काही संपुष्टात वगैरे येत नाही.. चवीने खाणारे चवीने खाऊ घालतात पण.. उगाच खाद्यसंस्कृती ची वैश्विक चिंता वगैरे करून त्रागा करू नका म्हणावं..

मीठ ना, घाल ग अंदाजाने,
याचे अचूक गणित ती समजते..
तेव्हा हातात पळी घेतलेली ती,
देव्हाऱ्यात बसलेली अन्नपूर्णा भासते..!!!

काय मग येताय ना जेवायला? यायलाच पाहिजे. अखिल भारतीय "अन्नपूर्णा" संघटनेकडून तुम्हाला सहकुटुंब सहपरिवार आग्रहाचे निमंत्रण!!!

ता. क. हे लोकरीचे जेवणाचे पान आमच्या हिराकाकूंची (चुलत सासूबाई) क्रोशा ची स्पेशालिटी. हे पान जेवढे छान दिसते आहे तेवढीच त्यांच्या हाताच्या या सगळ्या पदार्थांची चव पण.

-- अवनी गोखले टेकाळे

या धिरड्यांवर शतदा प्रेम करावे..

गरम गरम कुरकुरीत धिरडे तव्यावरचे डायरेक्ट पानात आणि थेट पोटात त्याच्या सोबत ओल्या नारळाची चटणी यासारखा चविष्ट नाश्ता दुसरा कुठला असेल.. म्हणजे महाराष्ट्रीयन नाश्त्यामध्ये पोह्याला तोड नाहीच पण तरी धिरडे ते धिरडे.. 

पातळसर पीठ तव्यावर पसरून थोड्या तेलावर उलटे पालटे खरपूस होऊ द्यायचे.. एवढेच काय ते.. पण त्याच्यात तऱ्हा किती.. प्रत्येक प्रांतातले धिरडे वेगळ्या चवीचे.. पीठ भिजवायची पद्धत वेगळी, प्रमाण वेगळे.. कोकणात ते घावन, आंबोळी, पोळे अशा नावाने नटते.. तर बाकी महाराष्ट्रात ते धिरडी म्हणून समोर येते.. शहरी भागात टोमॅटो ऑम्लेट, vegetable ऑम्लेट नावाने पोषाखी रूप घेते..  याचेच भाऊबंद साऊथ इंडिया मध्ये फारच नावारूपाला आले.. उत्तप्पे, डोसे, पिसरट्टु वगैरे..  अश्याच वेगवेगळ्या प्रकारांची झटपट आठवण या ब्लॉग मध्ये थोडक्यात कृती सहित.. 

कोंकणी घावन म्हणजे फक्त तांदूळ.. त्यात काही डाळींची भेसळ नाही.. हे तांदूळ रात्री भिजवून ठेवायचे..  सकाळी मिक्सर ला काढून मीठ घालून सैलसर पीठ तयार करायचे.. या घावनासोबत ओल्या नारळाची, कोथिंबीर भरपूर घालून केलेली हिरवीगार चटणी अत्यावश्यक.. याला दोन जुळी भावंडं घावन घाटलं आणि दूध गूळ घावन.. यापैकी घावन तेच आधी म्हणलं तसं.. पण तोंडी लावणं वेगळं.. घाटलं म्हणजे तांदुळाचे पीठ, दूध शिजवून केलेले तोंडीलावणे.. आणि दूध गूळ घावन मध्ये दुधात गूळ घालून मुरू द्यायचा.. एकजीव झाल्यावर थोडी विलायची किंवा जायफळ.. आणि हे घ्यायचे तोंडी लावायला.. 

याच घावनाचे भाऊ म्हणजे ताकातले पोळे आणि काकडीचे घावन.. ताकातले पोळे मध्ये तांदूळ ताकात भिजवून ठेवायचे बाकी कृती तीच.. आणि काकडीचे घावन मध्ये बाकी कृती साध्या घावन चीच पण पीठ सैलसर केल्यावर त्यात किसलेली काकडी आणि गूळ घालायचा.. हे तर एकदम पॅन केक सारखे लागते आणि काकडीचा अजिबात उग्र वास येत नाही.. 

आंबोळी चे पीठ दळून आणू शकतो ज्यात तांदूळ, ज्वारी, गहू, सगळ्या डाळी, मेथ्या, लाल मिरची न भाजता प्रमाणात दळून आणायचे आणि मग आयत्या वेळी फक्त मीठ घालून पातळ करून आंबोळ्या करायच्या.. किंवा हे सगळे डोश्यासारखे भिजत घालून पण आंबोळी करता येते.. मेथ्या मुळे आंबूस चव येते म्हणून आंबोळी म्हणत असावेत बहुतेक.. 

तसे नाचणीची धिरडी आधीपासून खातातच नाचणीच्या पिठापासून बनवलेली पण हल्ली त्याच्या "ragi dose" नावानी dietician लोकांमध्ये त्याची जास्त उठबस झाली आहे.. 

मुगाची धिरडी किंवा पिसरट्टू डोसे यामध्ये भिजवलेले मूग आणि तांदूळ एकत्र वापरतात.. या धिरड्यांना सुंदर हिरवा रंग येतो.. असाच हिरवा रंग पालक/मेथी घालून पण येतो.. यात फक्त पालेभाजी आयत्यावेळी पिठात मिक्सर ला फिरवून घालायची.. 

बेसन आणि तांदुळाचे पीठ आयत्या वेळी कालवून त्यात कांदा, टोमॅटो घातला की टोमॅटो ऑम्लेट होते.. मी यामध्ये एक variation करून पाहिले.. रात्री एक भाग तांदूळाला अर्धा भाग चणा डाळ आणि एक चमचा मेथीदाणे असे भिजत घातले.. सकाळी सगळे मिक्सर मधून काढले.. त्यामध्येच टोमॅटो, मिरची, आलं फिरवून घातलं.. या ऑम्लेट चा सुंदर गुलाबी रंग आला होता.. असेच vegetable ऑम्लेट साठी सगळ्या भाज्या चिरून पिठात घालू शकतो..

 

जसे कोंकणी लोकं घावन घाटलं करतात तसेच मराठवाड्यात नुसत्या गव्हाच्या पिठाची(कणकेची) धिरडी आणि आळण करतात.. आळण म्हणजे घाटलं सारखंच फक्त कणकेचे.. किंवा नुसत्या ज्वारीच्या पिठाची धिरडी पण छान लागतात.. 

आता नंबर लागतो तो मिश्र पिठाची धिरडी.. या मध्ये तांदूळ, गहू, ज्वारी, बाजरी, नाचणी सगळ्याची पीठ मिक्स करायची.. थोडे बेसन घालायचे.. 

घारगे हा लाल भोपळ्याचा प्रकार.. हेच घारग्यांचे पीठ सैलसर करून धिरडी घातली की छान लाल भोपळ्याची धिरडी तयार होतात.. किसलेले बीट घालून किंवा गाजर घालून पण छान लाल धिरडी करता येतात.. 

आता नंबर शिळ्या भाताची धिरडी.. यामध्ये ताक किंवा पाणी घालून मिक्सर ला पातळसर फिरवावे.. याची तर मस्त जाळीदार धिरडी होतात.. फक्त भात शिळा आहे हे गुपित तुमच्या पुरत ठेवा.. याच प्रकारे खपत नसलेल्या कुठल्याही भाज्यांची थालीपीठाप्रमाणे धिरड्यात पण जागा सामावता येते.. वरण भात पण खाऊन खाऊन कंटाळा आला तर फिरवा मिक्सर ला जिरे, मीठ, मिरची आणि पातळसर करून घाला वरण भाताची धिरडी..

पिझ्झा धिरडे/पावभाजी धिरडे.. हा एक फार अफलातून प्रकार आहे.. कांदा, टोमॅटो, शिमला मिरची, गाजर, बीट असतील त्या भाज्या थोड्या तेलावर तिखट, मीठ घालून परतून घ्यायच्या.. तुमच्या आवडीचे कुठल्याही प्रकारचे धिरडे करायचे.. ते तव्यावर घालून खालच्या बाजूने खरपूस होत आले की वरून त्याला टोमॅटो सॉस लावायचा.. त्या सॉस वर केलेली भाजी पसरायची.. आणि थोडे तेल कडेने सोडून फक्त खालच्या बाजूने पूर्ण खरपूस होऊ द्यायचे आणि पलटी न मारता डायरेक्ट पानात वाढायचे.. 

उपासाची भाजणी, मीठ, जिरे, मिरची, आलं सगळे एकत्र करून सुरबुरीत करावे.. उपासाची धिरडी पण करता येतात.. सोबत शेंगदाण्याची दह्यातली उपासाची चटणी किंवा लिंबू लोणचे उपासाचे.. 

बाकी या कुठल्याही प्रकारच्या धिरड्यात मीठ, मिरची, जिरे, लसूण, आलं, कढीपत्ता, कोथिंबीर यांचा चवीप्रमाणे वापर करून तिखट धिरडी बनवूच शकतो.. पण जर या सगळ्याची फोडणी करून पिठात घातली तर चव तर खमंग येतेच पण धिरडी तव्याला चिकटत नाहीत.. 

धिरड्यांचे प्रकार जितके वेगळे तितकीच तोंडी लावणी पण वेगवेगळी.. ओल्या नारळाची चटणी, शेंगदाण्याची चटणी, चिंचेची चटणी, डाळीची चटणी, टोमॅटो चटणी, दह्यात भिजवलेली चटणी, आळण, घाटले, दूध गूळ हे तर आहेतच.. काहीच नाही तर सॉस, लोणचे पण काम भागवते.. पण आंब्याच्या दिवसात खास रसासोबत घावन/गव्हाची धिरडी/तिखट मिठाची धिरडी खाण्याची मजा अजून वेगळी.. तर काही लोकांना non veg रस्से सुद्धा धिरड्यासोबत/घावन सोबत आवडतात.. 

आता येतात धिरड्याचे चुलत भाऊ.. साऊथ इंडियन संस्कृतीतील उत्तप्पे, डोसे, नीर डोसे, रवा डोसे, परत डोश्याचे खूप सारे वेगवेगळे प्रकार.. थोडक्यात काय धान्य, डाळी भिजवत रहा.. भरडत रहा.. आणि खात रहा प्रत्येक वेळी वेगळ्या चवीचे .. 

  

धिरड्यांवर शतदा प्रेम करणारी अवनी गोखले टेकाळे 

मी पण अगदी अस्सेच धिरडे करते म्हणून हा लेख स्वतःच्या नावावर खपवायचा प्रयत्न करू नये.. किंवा मूळ लिखाणात कुठलाही बदल लेखकाच्या परवानगी शिवाय करू नये.. साहित्यचोरी हा लक्षणीय गुन्हा आहे आणि या गुन्ह्यात स्वतःला नकळत अडकवू नका.. 

माझ्या केलेल्या एका पण धिरड्याचा फोटो काढलेला नाही कारण ते तव्यावरून पानात आणि डायरेक्ट पोटात स्वाहा होते.. पण हे सगळे प्रकार चवीला चांगले होतात याची खात्री बाळगून करून बघायला हरकत नाही.. कुठेही अडल्यास अवश्य विचारा.. तुम्ही काही वेगळे करत असाल तर comments मध्ये नक्की सुचवा.. आणि आयते खावे वाटले तर कधी पण घरी या.. अवनी गोखले टेकाळे!!!

काळा मसाला की aroma therapy

आजकाल कोण करत बसत असला खटाटोप.. सरळ जायचं आणि एखादं पाकीट विकत आणायचं मसाल्याचं.. म्हणजे २-३ वर्षांपूर्वी पर्यंत माझं पण असंच मत होतं.. पण एकदा गम्मत म्हणून सांबार मसाला बनवून बघितला घरी .. आणि काहीतरी वेड लागल्यासारखी मी मसाले बनवायच्याच मागे लागले.. का ते मलाही नाही कळलं.. पण तो मसाल्यांचा वास एकदम भरून राहतो घरात म्हणून असेल कदाचित.. fresh वाटत एकदम.. मन प्रसन्न होत आपलंच.. तेवढाच routine मध्ये change.. aroma therapy दुसरी काय असते.. मग सासूबाईंना विचारून विचारून एकदा खास मराठवाडी काळा मसाला पण करून पाहिला.. 

मराठवाडी रस्सा भाज्या काळ्या मसाल्याशिवाय अपूर्णच.. preservative वापरलेले नाहीत, कुठलेही food color वापरलेले नाहीत.. तरीही वर्षभर टिकणारा हा मसाला.. (जिथे जिथे गरम मसाला वापरतो तिथे तिथे हा मसाला वापरू शकतो).. 

हा मसाला बनवायला लागणारे अर्धे खडे मसाले तर आपल्या घरात सहज असतातच.. तर खाली दिलेले पदार्थ वेगळे वेगळे तेलामध्ये परतून घ्यायचे.. आणि मग सगळे मिक्सर मधून दळायचे.. कि झाला काळा मसाला घरच्या घरी तयार.. 

1. धने पाव किलो.. 
2. कोरडे खोबरे पाव किलो.. 
3. सुकी मिरची पाव किलो.. 
4. हळकुंड 
5. खडा हिंग 
6. जिरे १०० ग्रॅम 
7. शाह जिरे २० ग्रॅम 
8. दगड फूल २० ग्रॅम 
9. कर्ण फूल /जावित्री २० ग्रॅम 
10. मिरे २० ग्रॅम 
11. लवंग २० ग्रॅम 
12. दालचिनी २० ग्रॅम 
13. तमाल पत्र २० ग्रॅम 
14. मसाला वेलदोडे २० ग्रॅम 

जास्त प्रमाणात मसाला करत असू तर कांडप वाल्याकडून दळून आणता येतो.. किंवा घरी मिक्सर मध्ये पण छान बारीक मसाला दळला जातो.. फक्त मिक्सर मध्ये करणार असाल तर सोपे जावे म्हणून काही बदल करू शकता जसे कि सुकी मिरची, हळकुंड आणि खडा हिंग याच्या ऐवजी घरातले हळद, तिखट आणि हिंग गरम करून घालू शकतो.. तसेच गोटा खोबरे बऱ्याच वेळा खऊट निघते तर त्याच्या ऐवजी desiccated coconut वापरू शकतो.. 

एकदा नक्की करून बघा.. आणि aroma therapy कशी वाटते ते सांगा नक्की..  आणि भाजी मध्ये घातलात की  खायला बोलवायला विसरू नका..

स्वयंपाक घर आणि पूर्व तयारी

थोड्याफार फरकाने प्रत्येक घरात सकाळी हेच चित्र असते.. एका तासात आपल्याला सकाळचा नाश्ता, चहा, दुपारचे डबे, मुलांचे आवरणे हे सगळे उरकायचे असते.. मग होते ती गडबड.. या धावपळीत आपल्याला एक मिनिट वाचले तरी हवे असते.. ही काही पूर्व तयारी आपण किराणा आणताना आणि आठवड्याच्या भाज्या आणताना जर केली तर कदाचित थोडा रोजचा वेळ वाचू शकतो..

किराणा आणल्यावर करून घेऊया ही तयारी..
गुळाची ढेप चिरून ठेवणे
रवा, दलिया, शेवया भाजून ठेवणे
दाणे भाजून ठेवणे
दाण्याचे कूट तयार ठेवणे
चिंच गूळ चटणी तयार fridge मध्ये ठेवणे. एक महिना टिकते. आंबट वरण, काही भाज्यात पटकन घालता येते. आयत्या वेळेला चिंच भिजवून कोळ करण्यापेक्षा बरे पडते .
२ ओले नारळ खवून air tight डब्यात deep fridge मध्ये ठेऊन देणे (एक महिना टिकतो)
धनेजिरे पूड करून ठेवणे
मिरे दालचिनी लवंग भाजून पूड करून ठेवणे
कोरडे खोबरे किसून ठेवणे
तीळ, कोरडे खोबरे, शेंगदाणे, खसखस, वाळलेला कढीपत्ता एकत्र मिक्सर ला फिरवून ठेवणे. पटकन रस्सा भाज्या मध्ये घालता येते.
वेलदोड्याची पूड करून ठेवणे
पिठीसाखर दळून ठेवणे
उपासाची भाजणी आणि साधी थालिपीठ भाजणी - करायला नाही झालं घरी तरी निदान पिठं तरी आणून ठेवूया
तयार श्रीखंड छोटे १-२ डबे आणून deep fridge मध्ये ठेवणे (एक महिना टिकतं) अचानक पाहुणे आल्यावर गोड म्हणून पुढे करता येते. मुलांना पटकन पोळी बरोबर देता येते एखाद वेळा
Weekend लाच भरून ठेऊ मिसळणाचा डबा, चहा साखर मिठाचा डबा आणि तेलाचे बुटले.

भाज्या आणल्यावर करूया ही तयारी
पालेभाज्या, कोथिंबीर निवडून कागदात गुंडाळून ठेवणे
Flower ची फुले काढून ठेवणे
गवार आणि तत्सम शेंगा मोडून ठेवणे
पावटे मटार आणि तत्सम शेंगा सोलून ठेवणे
लसूण सोलून ठेवणे
आलं लसूण paste बनवून ठेवणे
मिरच्यांची डेख काढून मध्यम आकाराचे तुकडे चिरून डब्यात भरून ठेवणे
कढीपत्ता पानं सुट्टी करून डब्यात भरून ठेवणे


भाज्या नसतील तेव्हा पटकन करता येतील असे हे काही प्रकार घरात ठेऊया
सांडगे
डांगर
कुळीथ पीठ
हरबर्याचा वाळलेला पाला
मिश्र डाळी

सकाळच्या धावपळीच्या एक तासा मधील एक मिनिट वाचवूया.. त्या एका मिनटात paper मध्ये headline वरती तरी नजर टाकुया.. अजून काही छोट्या idea comments मध्ये सांगा ज्या तुमचे माझे सगळ्यांचेच सकाळच्या गडबडीत एखाद मिनिट वाचवतील..

पौष्टिक आणि पारंपरिक noodles

उन्हाळा आला कि सगळ्या बायकांना आठवण होते ती वाळवणाची.. आता ते घरी केले कि विकतचे या ऐतिहासिक वादात नको जाऊया आपण सध्या.. ते परत कधीतरी.. पण काही का असेना या गोष्टींनी प्रत्येक घर भरत हे मात्र नक्की.. ज्वारी, तांदूळ, पोहे, उडीद असे वेगवेगळे पापड, ताकातल्या मिरच्या, खाराच्या मिरच्या, बाजरीच्या खारवड्या, तांदुळाच्या चिकवड्या, वेगवेगळ्या प्रकारचे सांडगे.. उपासाच्या चकल्या, पापड वेगळेच.. घरी केले पापड तर मग लाट्या/डांगर खाणे हा एक वेगळा आनंद.. या सगळ्या वाळवणांची राणी म्हणजे कुरडई.. एकतर तिला नैवेद्याच्या पानात पण जागा असल्यानी तिचा मान सगळ्यात जास्त.. सगळ्यात किचकट पण चवही तितकीच अप्रतिम.. कुरडया बनवताना गरम गरम चीक खाणे हा लहानपणचा आवडता उद्योग.. असले किचकट पदार्थ बघून सगळ्यात मोठा प्रश्न पडतो ते म्हणजे कोणी शोधून काढले असेल?.. ते गहू आधी सडायला ठेवा.. मग त्याचा चीक करा ..त्याच्या कुरडया करा.. वाळत घाला.. 

असो.. तर आता प्रश्न हा पडला असेल कि या title चा आणि या वर्णनाचा काय संबंध.. नमनाला घडाभर तेल ओतून झाले कि मग  येतेच आहे तिकडे.. ही प्रस्तावना फक्त थोडेसं तोंडाला पाणी सुटावं यासाठी.. 

तर या कुरडया करून झाल्या कि मग आजी, आई, काकू त्यातल्या छान गोल कुरडया वेगळ्या काढून पत्र्याच्या डब्यात भरून झाकणाला आतून कागद लावून पॅकबंद करून ठेवायच्या.. आणि खाली उरायचा तो चुरा.. तो एका वेगळ्या डब्यात भरून ठेवायचा.. कुरडयाची भाजी(उपमा) करण्यासाठी.. हा चुराच आहे आपल्या आजच्या कथेचा नायक.. इतका खटाटोप करायला वेळ होत नाही आता तर बाजारात खास कुरडयाचा चुरा विकत मिळतो.. महिन्याला जशी आपण नूडल्स ची पाकिटं घरी आणतो तसा हा चुरा वर्षातून एकदा आणून ठेवू शकतो.. पोटात जाऊन संपतोच लवकर पण नाहीच संपला तरी वर्षभर टिकतो हा चुरा.. (माझ्या आत्तेसासूबाईंच्या घराजवळ घरगुती शेवया करून मिळतात.. थोड्या जाडसर असल्यानी उपमा चांगला होतो त्याचा.. त्या माझ्या साठी शेवया घेऊन ठेवतात.. आणि मी त्यांच्यासाठी कुरडयाचा चुरा घेऊन ठेवते.. आम्ही असं साटंलोटं करून दोन नाश्त्याच्या पदार्थांची वर्षाची सोय करून ठेवली आहे.. )

या पदार्थाला कुरडई ची भाजी असं जरी म्हणत असले तरी हा नाश्त्याला खायचा पदार्थ आहे.. पाणी उकळले कि त्यात थोडेसे मीठ आणि तेल(कुरडया चिकटू नयेत एकमेकांना म्हणून) घालायचे.. आणि मग या उकळत्या पाण्यात पोहायला सोडून द्यायचं चुऱ्याला.. ५ मिनटं मंद गॅस वर ठेवलं कि शिजतो.. पांढरट पडल्या कुरडया कि समजायचं झालं आता.. मग चाळणीवर निथळून घ्यायचं आणि वरून गार पाण्याची धार सोडायची.. म्हणजे overcook होऊन चिकट होऊ नये म्हणून.. आता उलटं सांगायचं तर आपण noodles boil करून थंड करून घेतो तसंच आहे हे प्रकरण साधारण.. 

दुसऱ्या गॅस वर फोडणी करायची.. त्यात शेंगदाणे, कढीपत्ता, मिरच्या, कांदा घालून या शिजलेल्या कुरडया घालायच्या.. मीठ, साखर घालून एक वाफ आणायची.. आपल्या पारंपरिक नूडल्स तयार.. ही process साधारण पोह्यांसारखीच फक्त मुळात कुरडया आंबूस असल्यामुळे थोडीशी साखर घालायची आणि लिंबू नाही पिळायचे.. 

आपल्या आज्या, आया, सासवा यांनी कधी diet chart, calories, body mass index अशा मोठमोठ्या गोष्टींचा विचार नसेल केला.. पण तरी त्यांनी जे पदार्थ आपल्याला खाऊ घातले ते सकस आणि पौष्टिकच.. स्वदेशी म्हणजे काय यामध्ये पण त्या फार पडल्या नसतील.. पण घर कटकसरीत चालावं म्हणून वेगवेगळे प्रकार घरीच केले त्यांनी.. वर्षानुवर्षे चालत आलेल्या पण काळाच्या ओघात मागे पडलेल्या या recipe ला परत एकदा रोजच्या नाश्त्याच्या options मध्ये सामावून घेऊ.. आयांना पोहे, उपमा याला पर्याय मिळेल.. मुलांना noodles खाल्ल्याचं समाधान मिळेल..
ब्लॉग आवडला तर जरूर विचार करा.. follow करा, comment करा.. तुमचा एक feedback लिहायला अजून motivation देईल.. माझ्या नावासकट "अवनी गोखले - टेकाळे" पोस्ट share करायला हरकत नाही.. आणि कुरडयाची भाजी बनवल्यावर खायला बोलावलं तरी हरकत नाही.. :)

जीवन करी जीवित्व - भाग २

सकाळी डोळे उघडल्यावरचा सगळ्यात मोठा यक्षप्रश्न म्हणजे नाश्त्याला काय करायचं.. सारखं पोहे उपमा खाऊन कंटाळा आला.. काहीतरी वेगळं करायचंय.. पण आपल्याकडे वेळ खूप कमी असतो .. बऱ्याच वेळा पूर्वतयारी करायला पण वेळ नसतो.. त्यामुळे खूप किचकट पदार्थ करता येत नाहीत.. सहज सोपे आणि घरात असलेले पदार्थ वापरून करता येणारे नाश्त्याचे प्रकार लिहून काढले आहेत.. शेवटी उपासाचे पदार्थ पण लिहिले आहेत.. 

1. पोहे (कांदे पोहे / बटाटे पोहे)
2. दडपे पोहे
3. दही पोहे 
4. कोहळाचे पोहे 
5. सुशीला 
6. उपमा 
7. मिक्स धान्याचा दलिया 
8. शेवयाचा उपमा / vermicelli 
9. ज्वारीची उकडपेंडी 
10. गव्हाचा दलिया 
11. बाजरीचा खिचडा 
12. राळ्याचा उपमा 
13. कुरडई ची भाजी ( कुरडयाच्या चुऱ्याचा उपमा)
14. सांजा 
15. मोकळी भाजणी 
16. तांदळाची उकड 
17. नाचणीचे आंबील 
18. ज्वारीचे आंबील 
19. शिरा (केळी/strawberry/काळी द्राक्ष/अननस घालून)
20. गोड शेवया 
21. कणकेचा शिरा 
22.  घावन 
23. आंबोळी 
24. मिक्स पिठाची धिरडी 
25. मुगाचे डोसे /पिसारट्टू 
26. नाचणीचे डोसे 
27. टोमॅटो ऑम्लेट 
28. eggs ऑम्लेट 
29. मुगाची धिरडी
30. boiled eggs 
31. अप्पे 
32. गोडाचे अप्पे 
33. आलू पराठा 
34. पनीर पराठा 
35. मेथी पराठा 
36. धपाटे 
37. पुरी भाजी 
38. भोपळ घारगे 
39. थालीपीठ 
40. cutlet - बीटरूट+गाजर + कांदा / मटार +पालक +कोथिंबीर 
41. फोडणीचा भात 
42. फोडणीची पोळी 
43. पोळीचा लाडू 
44. इडली चटणी / सांबार 
45. वडा सांबार 
46. डोसे 
47. धिरडी 
48. उत्तप्पे 
49. नीर डोसे 
50. मिसळ 
51. कडधान्याची उसळ 
52. ढोकळा 
53. मिक्स सलाड 
54. smoothies 
55. boiled छोले 
56. छोले भटुरे 
57. भाजणीचे वडे 
58. कॉर्न टिक्की 
59. boiled स्वीट कॉर्न/मटार चाट 
60. मुटके
61. ब्रेड बटर 
62. चहा - ब्रेड / biscuits/खारी/toast 
63.  sandwitch 
64. oats / corn flakes /ragi flakes 
65. साबुदाणा खिचडी 
66. साबुदाणा वडे 
67. बटाट्याचा किस 
68. रताळ्याचा किस 
69. उपासाचे अप्पे 
70. उपासाचे कटलेट (रताळे +बटाटे +लाल भोपळा घालून)
71. उपासाचे थालीपीठ (साबुदाणा +भगर+ राजगिरा पिठाची भाजणी )
72. रताळ्याच्या गोड फोडी 
73. शिंगाड्याच्या पुऱ्या 

-- अवनी गोखले टेकाळे 

जीवन करी जिवित्व

Veg खाणाऱ्याकडे options कमी असतात.. रोज रोज काय भाजी करायची.. वांगी भेंडी खाऊन खाऊन कंटाळा आला.. हि वाक्य साधारण रोजच कानावर पडणारी कधी दुसऱ्याच्या तोंडून कधी आपल्याच तोंडून.. मग काहीतरी वेगळे करायचा खटाटोप.. मग आहेतच recipe चे खूप blogs आणि videos .. पण video बघितल्यावर लक्षात येत यातले बरेच ingredients घरात नाहीत.. मग गोल फिरून गाडी परत कांदे, बटाटे वरच येऊन थांबते .. तशा सगळ्या भाज्या मंडई मध्ये असतातच समोर पण तरी आपण त्याच ठराविक भाज्या घेऊन येतो.. ही लिस्ट करण्याचा खटाटोप एवढ्याच साठी कि आठवड्याची भाजी आणताना जर ही लिस्ट पहिली तर थोडं repetition टाळता येऊ शकेल.. आवडीची भाजी आठवड्यात चार वेळा खाण्यापेक्षा नावडतीची भाजी महिन्यात एखाद वेळा खाल्ली तर तेवढाच थोडा change.. यातल्या अर्ध्या भाज्या मिळत नसतील किंवा आवडत नसतील किंवा माहीत नाहीत असा गृहीत धरला तरी महिन्यात कुठली भाजी रिपीट होणार नाही.. आणि या सगळ्या भाज्या २ -३ वेगवेगळ्या प्रकारांनी येतात.. 

फळभाज्या, पालेभाज्या, कडधान्य आणि सगळ्यात शेवटी घरात भाजी नसताना करायच्या भाज्या अशा क्रमाने सगळ्याच लिहून काढल्या आहेत.. 

1. कांदा (काचऱ्या, भरडा)
2. बटाटा (काचऱ्या, भरीत, रस्सा भाजी, दह्यातली भाजी)
3. टोमॅटो (भरीत/कूट घालून)
4. भेंडी (कूट, अमसूल घालून, कांदा लसूण घालून, दही भेंडी)
5. वांगी - भरताची आणि भाजीची 
6. दुधी भोपळा - गोल आणि साधा 
7. लाल भोपळा - डाळ घालून, भरडा भाजि 
8. चक्की भोपळा 
9. ढेमसे / दिलपसंद 
10. पडवळ - डाळ घालून, stuffed 
11. दोडका 
12. घोसावळे 
13. शिमला मिरची 
14. सुरण 
15. अळकुडी 
16. तोंडली 
17. परवल 
18. कच्ची पपई 
19. कच्ची केळी 
20. बीट 
21. मुळा 
22. गवार 
23. कोबी 
24. फ्लॉवर
25. फणस 
26. नवलकोन 
27. मुळ्याच्या शेंगा /डिंगऱ्या 
28. पापडी वाल 
29. कारली 
30. फरसबी
31. baby corn 
32. ब्रोकोली 
33. शालगम 
34. मशरूम
35. कांद्याची पात 
36. चाकवत 
37. करडई 
38. चवळी चा पाला 
39. हिरवा माठ 
40. लाल माठ 
41. राजगिऱ्याचा पाला 
42. मुळ्याचा पाला 
43. घोळ 
44. अळू 
45. पालक 
46. मेथी 
47. चुका 
48. अंबाडी 
49. शेपू 
50. double bee 
51. पावटा 
52. मटार 
53. तुरीच्या शेंगा 
54. कडवे वाल 
55. डाळिंब्या 
56. वाटाणे 
57. मूग 
58. मटकी 
59. काळे पोलीस 
60. सोले / ओले हरबरे/घाटे 
61. चणा - छोटे / मोठे 
62. सोयाबीन ची उसळ 
63. कुळीथ / हुलगे 
64. बेसन पिठलं 
65. कुळथाचं पिठलं 
66. हरबर्याच्या वाळलेल्या पाल्याची भाजी 
67. पाटवड्याचा रस्सा/ डुबुक वडी/ गोळ्याची आमटी 
68. सांडग्याची भाजी 
69. सोया वड्याची भाजी 
70. पनीर